Smit Transformatoren
Vervoer transformator door fa. Frederiks d.m.v. paardentractie (1913-1915)
Heemaf
Elektrische centrale Helpman Groningen 1914
EMF Dordt
Werklui van Willem Smit & Co's Electromotorenfabriek in Dordrecht (1916)
Heemaf
Poseren tijdens eerste proefrit van locomotieven voor Java. In midden met vlinderdasje HEEMAF directeur Keus (1928)
Smit Slikkerveer
Draaistroomgenerator 16-11-1912
Systeem Coq Utrecht
Hidde Nijland, oprichter Coq Utrecht met de fabriek (1920)
Heemaf
Een Heemaf vrachtauto met daarop een Heemaf motor staat voor de nieuwe Heemaf fabriek (1900)
TCS/Heemaf
Twentsch Centraal Station voor Stroomlevering / Heemaf (1916)
Hazemeyer
Reyrolle hal (1922)
Heemaf (Hofstede Crull & Willink)
2 transformatorzuilen op wagon van Staatsspoorwegen (1-9-1913)
Hazemeyer
Floris Hazemeyer, oprichter van Hazemeyer bij de fabriek aan de Tuindorpstraat in Hengelo (1914)
Electromotorenfabriek (EMF) Dordt
Wikkelarij Ruckphen (1948)
Heemaf
Grote machine hal 1919
Systeem Coq Utrecht
Lossen van een 10 kV (1922)
Heemaf
Wikkelarij 1922
Rento Hofstede Crull
De oprichter van de Heemaf bij een machine van de General Electric Company tijdens de Wereldtentoonstelling in Chicago (1893).

Laatste updates

Biografie Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull (1863-1938)

Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull, elektriciteitspionier, sportman en fabrikant

PortretHofstedeCrull-1917
Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull rond 1917. Bron: HHG

Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull (26-11-1863, Meppel - 08-09-1938 Doetinchem). Vader: Wolter Hendrik Crull (1828-1864). Moeder: Catharina Annette Kuiper (1831-1909). Echtgenote 1 Aleida Johanna Hendrika Dikkers (1865-1928). Echtgenote 2: Elisabeth Kühm. Kinderen: 4 dochters: Johanna (1895-1945), Catharina Annetta Jacoba (1897-1989), Woltera Hendrika (1900-1966 )  Aleida Johanna Hendrika (1902-1971)

Inleiding
Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull werd geboren in 1863. Na de lagere school in de stad Groningen en een weinig succesvol verlopen HBS tijd in diezelfde stad, werkte hij enkele jaren in een fabriek in Borne. Hij pakte daarna de studie weer op. Ditmaal aan de technische hogeschool in Hannover, waar hij elektrotechniek studeerde.

In 1891 ontwikkelde hij veel activiteit voor het Amerikaanse bedrijf Thomson Houston' op de grote elektriciteitstentoonstelling in Frankfürt am Main. Direct na die tentoonstelling volgde een periode van drie jaren praktisch werken in de fabrieken van Thomson Houston en General Electric in de Verenigde Staten. Hij bezocht daar ook de Wereldtentoonstelling in Chicago van 1893. 

Op 1 april 1894 begon hij in Borne een technisch bureau, dat zich aanvankelijk vooral toelegde op installatiewerk, op de handel in elektrotechnische materialen en op het stichten van openbare elektriciteitsbedrijven. In 1897 volgde zijn associatie met de werktuigbouwkundige ingenieur Willem Willink en stichtten zij samen de firma 'Hofstede Crull en Willink'.

Lees meer

Ton Bach - Machinist bij suikerfabriek WONJI in Ethiopië

Otto Bleker stuurde mij in juli 2018 twee fotoalbums van Ton Bach die korte tijd werkte als machinist bij de suikerfabriek Wonji in Ethiopië. Net na WO II gingen bedrijven als Stork, Werkspoor en Heemaf verder waar ze al vanaf 1900 mee begonnen waren; Het bouwen en inrichten van fabrieken over de hele wereld, zoals suikerfabriek WONJI in Ethiopië. Rondom de fabrieken ontstonden dorpjes waar de ingenieurs, monteurs, machinisten, technici en andere werklui zich tijdelijk vestigden totdat het project klaar was en dan vertrok men weer (vaak naar een ander land) voor de volgende klus, zoals ook Ton Bach. Na zijn schooltijd (1944) gaat Ton Bach werken bij NV Stoomvaartmaatschappij Nederland en werkt daar tot 1951 als machinist op het schip. Daarna gaat hij enkele jaren werken als machinist bij suikerfabriek Wonji in Ethiopië. De fotoalbums die hij ons naliet zijn uniek en geven een mooi beeld hoe het er tussen 1951 en 1955 aan toe ging. De hele Nederlandse industrie was bij dit project betrokken. Ton Bach heeft de meeste foto's voorzien van een korte beschrijving. Klik op de foto's om te vergroten.

Ton Bach (links) tijdens de installatie van een machine in suikerfabriek Wonji (1951). 

600 KW Stork tegendrukturbine met Heemaf generator geleverd aan suikerfabriek WONJI in opdracht van de H.V.A. in de proefstand van de Stork fabriek (1953). Bron: Geheugenvannederland.nl (Stork archief). 

Luchtfoto suikerfabriek WONJI in Ethiopië uit het album van Ton Bach.

Lees meer

Piet Kromwijk - monteur van Werkspoor RMO voor SF Metahara in Ethiopië (1968/1969)

Suikerfabriek Metahara was de derde suikerfabriek in Ethiopië die in opdracht van de H.V.A. Ethiopia (Handels Vereniging Amsterdam Ethiopia) werd opgericht na de tweede Wereldoorlog. De Handels Vereniging Amsterdam (HVA) was ooit een van de grootste koloniale ondernemingen ter wereld met in 1928 in totaal 36 bedrijven in Nederlands-Indië en 170.000 arbeiders in dienst. De economische crisis van de jaren dertig overleefde het bedrijf nog, de Japanse bezetting van Nederlands-Indië betekende het einde voor de onderneming in Indonesië. Nadat Soekarno de suikerfabrieken nationaliseerde zocht de HVA mogelijkheden in andere landen. In 1951 ging de H.V.A. aan de slag in Ethiopië met het cultiveren van een moerasgebied langs de Awash-river om zo het verbouwen van suikerbieten mogelijk te maken. In 1954 werd de eerste fabriek in Wonji geopend, In 1962 in het nabijgelegen Sjoa een tweede en in 1969 opende de derde fabriek in Metahara. Stork, Heemaf en Werkspoor waren de grote Nederlandse bedrijven uit die tijd die in opdracht van de HVA deze projecten mochten uitvoeren.

In 2018 bestond Stork 150 jaar en er waren diverse tentoonstellingen, lezingen en presentaties in Hengelo over o.a. de suikerfabrieken in Ethiopië. Eind 2018 stuurde Bets Kromwijk een aantal foto's en bouwtekeningen van suikerfabriek Metahara in Ethiopië. Haar man werkte vroeger enige tijd als monteur van Werkspoor RMO tijdens de bouw en inrichting van SF Metahara in Ethiopië. De foto's geven een mooi beeld van de bouw van de suikerfabriek in 1968/1969, maar ook het sociale leven in en rondom de fabriek. De foto's zijn deels ook gebruikt in lezingen die werden gegeven in Museum Hengelo. 

Links zien we Piet Kromwijk, rechts een collega.

Piet Kromwijk was 42 jaar in dienst als monteur bij Werkspoor RMO en werd regelmatig uitgezonden voor projecten in Nederland, maar ook naar Saoedi-Arabië en Ethiopië. Van september 1968 tot maart 1969 werkte hij als monteur bij suikerfabriek Metahara in Ethiopië. Collega's die daar werkten waren o.a. Willem van Essen, ? Pols en Ab Smink. 

Lees meer

Hendrik Buursink - 50 jaar Heemaf / Holec Projects

Wynand Buursink stuurde mij een aantal foto's van zijn vader die in totaal 50 jaar bij de Heemaf in Hengelo heeft gewerkt. Hij werkte van 1942 tot 1992 bij de Heemaf (later Holec Projects).

Hieronder in het kort zijn loopbaan bij de Heemaf en bij Holec.

Hendrik Buursink werd geboren in 1928.  Na 7 jaren lagere school (Leusveen school) begint hij op zijn 14e (14-9-1942) als loopjongen bij de Heemaf bij het Centrale Postbureau. Hij werkt daar 1 jaar. Daarna gaat hij naar de afdeling lichtdruk en vanaf 1952 werkt hij bij de afdeling prijscalculatie.

Henk Buursink

Hendrik Buursink als jongste medewerker bij de Heemaf (1942). Bron: Wynand Buursink.

Hendrik volgt verschillende interne cursussen in de avonduren.

  • 1942-1943 de Ambachtsschool
  • 1943-1948 de Handelsavondschool
  • 1943-1954 cursus Werktuigbouwkunde


1946 - De Heemaf ontvangt schoenzolen voor zijn medewerkers n het kader van een actie van directeur Keus die via bevriende relaties van General Electric uit de Verenigde Staten in het bezit kwam van schoenzolen voor zijn personeel. Na de oorlog was er gebrek aan alles, dus zelfs schoenzolen waren zeer welkom. De jongeman zittend aan de tafel is Hendrik Buursink. Bron: Historisch Centrum Overijssel te Zwolle. Meer info over deze foto.

In 1949 tot 1950 dient Hendrik Buursink als militair in Nederlands Indië en daarna komt hij weer terug bij zijn geliefde Heemaf en weer bij zijn oude afdeling (prijscalculatie). Tussen 1962 en 1967 is hij daar chef geworden. In 1972 zien we hem op de afdeling ADO, en vanaf 1978 op de afdeling OBI. In de jaren zestig van de vorige eeuw gaat de Heemaf op in de veel grotere HOLEC groep en uiteindelijk valt de Heemaf uit elkaar. De activiteiten worden dan elders in de HOLEC groep onder gebracht.

Lees meer

Suikerfabrieken in Ethiopië - samenwerking Stork en Heemaf (1954 -1969)

Het Amsterdamse bedrijf HVA (Handels Vereniging Amsterdam) was voor de Tweede Wereldoorlog een van de grootste agrarische bedrijven ter wereld. Ze beheerden in Ned. Indië plantages met fabrieken en hadden meer dan 150.000 personeelsleden in dienst. Echter in 1957 werden alle zaken door Soekarno zonder een reële vergoeding genationaliseerd. De HVA zocht andere mogelijkheden en vond die in Ethiopië. Daar werden drie grote suikerfabrieken gerealiseerd. Belangrijk was hierbij de goede relatie tussen ons koningshuis en keizer Haile Selassie, nazaat? van koning Salomon, bekend uit de bijbel. En de geschiedenis herhaalde zich.

Dat waren Wonji 1954, Sjoa (Shoa) 1962 en Metahara 1969. De HVA werd hiermee de grootste investeerder in Ethiopië. Voor de bouw moest alles worden ingevoerd, moerassen werden drooggelegd, ziektes bestreden, wegen en woningen gebouwd. In 1974 werd er 130.000 ton suiker geproduceerd en waren 30.000 gezinnen van de fabrieken afhankelijk. Wonji ligt 80 km ten zuidoosten van de hoofdstad Addis Abeba, Sjoa 110 km ten zuidoosten en Metahara ligt 130 ten oosten ervan.

Schakelbord Heemaf (Wonji).

In de Tubantia van 1-12-2017 j.l. stond een leuk artikel dat mooi aansluit bij het artikel over de suikerfabrieken in Ethiopië. Willy Ahlers stuurde mij dit artikel.

In 1951 kreeg de HVA toestemming van de Ethiopische regering om op de Wonji vlakte een suikerfabriek te bouwen. Belangrijk was de Awashrivier die er langs stroomde. Veel problemen moesten worden overwonnen.

Lees meer

Heemaf en de ontwikkeling van de telefonie in Nederland (1931-1977)

Heemaf begon rond 1931 in Nederland met de productie van telefoontoestellen en het zelf maken van onderdelen werd zeer ver doorgevoerd. Slechts 1 centraal asje van de kiesschijf werd in Zwitserland ingekocht en de rest werd bij de Heemaf gemaakt en in elkaar gezet. De telefoontoestellen waren gemaakt van bakeliet en onverslijtbaar.  

Alexander Graham Bell praat door zijn eerste prototype telefoon 1876

De ontwikkeling van de telefoon begon al veel eerder. Alhoewel anderen het idee van de telefoon ontwikkelden was het Alexander Graham Bell die op 14 februari 1876 patent vroeg op zijn uitvinding "verbetering van de telegrafie". Hij kreeg zijn patent op de telefoon op 7 maart 1876. Hij kreeg wel meer dan 500 processen aan zijn broek toen de belangrijkheid van de telefoon zichtbaar werd. Hij won ze allemaal. Het ontwikkelde apparaat werkte eerst niet goed. Pas op 10 maart 1876 lukte het hem zijn assistent Watson telefonisch op te roepen. "The Bell Telegraph Company" werd opgericht. Het zou een van de grootste telefoniebedrijven van de wereld worden.  

Thomas Alva Edison

Edison
Thomas Alva Edison verbeterde de telefoon door toepassing van een koolmicrofoon. De eerste telefoons werkten zonder centrale; er was allen één verbinding tussen twee telefoons.

Lees meer

Eenfase elektromotor van de VIJF uit Doetinchem (1925 - 2018)

Jan Keuper stuurde mij een e-mail over de bijzondere elektromotor van de VIJF uit Doetinchem die hij nog in zijn bezit had. Hij heeft deze motor in de jaren zestig van de vorige eeuw gekocht voor een houtdraaibank die hij gebruikte en de motor werkt nog steeds. De oerdegelijke motor is gemaakt tussen 1925 en 1930 en dit is het eerste exemplaar dat ik ben tegen gekomen afkomstig van elektromotoren fabriek de VIJF uit Doetinchem, opgericht door Hofstede Crull in 1920. De fabriek heeft slechts 14 jaar bestaan en werd in zijn korte bestaan geteisterd door overstromingen en diverse branden, wat uiteindelijk tot het faillissement leidde in 1934. De motor is geschonken aan het Holec Historisch Genootschap en is binnenkort te zien bij Techniek Museum het Heim in Hengelo.

 

Lees meer

De transformatorzuil (peperbus) van de Heemaf

Een transformatorzuil (ook wel trafozuil of peperbus) is feitelijk een transformatorhuisje in de vorm van een reclamezuil. Deze transformatorzuilen verschenen aan het begin van de twintigste eeuw bij de aanleg van elektriciteitsnetten in vele steden als Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Den Bosch en Delft.

Ernst Theodor Amandus Litfaß.De bedenker was een Duitser, Ernst Theodor Amandus Litfaß. In Duitsland (Berlijn) werden deze "Litfaßsäulen" al in 1854 gebruikt als aanplakzuil voor het laatste nieuws en reclame, maar ook om wildgroei met aanplakbiljetten tegen te gaan. De zuilen kregen later een extra functie als telefoonkabelverdeler of transformatorhuisje. In het jaar 1884 plaatste het Duitse bedrijf  "der Berliner Elektrizitätswerke AG"  het allereerste transformatorhuisje in een zuil. De buitenkant van de transformatorzuil werd verhuurt door het elektriciteitsbedrijf als aanplak ruimte voor affiches waarmee extra inkomsten werden gegenereerd. 


Compleet gemonteerde transformatorzuil op betonnen sokkel met uitsparingen voor kabelinvoer en afgenomen omhulsel. (1-12-1914), bron: Historisch Centrum Overijssel te Zwolle.

Lees meer

De historie van EMF Dordt (1911 - 1977)

De historie van Willem Smit & Co's Electromotorenfabriek Dordrecht (Smit Dordt / EMF Dordt) 

Het eerste gebouw Willem Smit & Co's Electromotorenfabriek Dordt aan de Parallelweg 5a-7 te Dordrecht in 1911.

De voorgeschiedenis

Smit Dordt
Bij de geschiedenis van Smit Slikkerveer zijn we EMF Dordrecht al tegen gekomen. De vennootschap Willem Smit Slikkerveer en Co. is opgericht op 1 november 1882. In 1883 wordt het eerste bedrijfsgebouw in gebruik genomen. Het verzorgen van elektrisch licht wordt het eerste speerpunt. Het ging daarbij niet alleen om de booglampen, maar ook om de dynamo’s die door stoommachines aangedreven werden. In 1886 werd Willem Smit medeoprichter van de N.V. Elektrische Verlichting Kinderdijk met de eerste particuliere elektriciteitscentrale van ons land. De uitvinding van de gloeilamp door Edison in 1879, die overigens betwist wordt door een gloeilampenfabriek in Rotterdam (de Khotinsky). bracht een enorme vooruitgang in de bestaande verlichtingstechnieken. De oprichting van Philips in 1891 was een logisch gevolg van deze ontwikkelingen. Willem Benjamin Smit leverde overigens al gloeilampen aan een zekere Antoon Philips jaren voordat Philips werd opgericht en een wereld concern werd. Willem Smit was met recht DE elektriciteitspionier van Nederland. 

Pentekening Smit Dordt (1911)Rond 1900 omvat het productie pakket stoom-,gelijkstroom-, draaistroom- en wisselstroommachines, daarnaast de bijbehorende apparatuur zoals aanzet apparaten en transformatoren.

Schrijf reactie (0 Reacties)

Heemaf na de Tweede Wereldoorlog (1946 - 1968)

alt

Na de Tweede Wereldoorlog

Als gevolg van gebrek aan personeel werden enkele afdelingen van het bedrijf elders ondergebracht. Zo werd in Zwartemeer in de provincie Drenthe een fabriek in gebruik genomen voornamelijk gericht op het wikkelen. In 1961 volgde nog een uitbreiding waarmee het driemaal zo groot werd. Ook bij de telefoonmontage kwamen personeelsproblemen welke werden opgelost door een fabricageafdeling deels naar Coevorden te verplaatsen.

Naast fabricageruimten werd ook het kantoorgebouw te klein. In 1938 werd besloten een geheel nieuw kantoor te bouwen. Het gebouw staat nog steeds aan de Bornsestraat en wordt in de volksmond "de Locomotief" genoemd. Nu wordt het gebouw gebruikt door een aantal woningbouwverenigingen.

Heemaf kantoor aan de Bornsestraat 1943

Na de Tweede Wereldoorlog heeft Heemaf gekozen voor specialiteiten, als aanvulling op het normale programma. Voorbeelden daarvan zijn scheepsinstallaties voor draaistroom, elektrische kraanuitrustingen, het Heemaf No-breaksysteem voor ononderbroken stroomvoorziening en remmotoren. Ook werden energie-elektronika toepassingen voor de aandrijf- en regeltechniek ontwikkeld en op de markt gebracht. Het verlenen van diensten werd steeds belangrijker in de vorm van een projectenbureau en installatiebureau. Heemaf was in staat complete projecten, te ontwerpen, coördineren, uitvoeren en inbedrijfstellen. Deze projecten werden steeds groter en complexer. Voor problemen met geleverde installaties werd TDV opgericht, de Technische Dienst Verlening.

Schrijf reactie (0 Reacties)

De historie van de Heemaf - de periode na Hofstede Crull - (1919-1945)

Periode na Hofstede Crull
Na het vertrek van Hofstede Crull in 1919 zien we dat de nieuwe directeuren H.I. Keus en F.R. Willink per 18 maart 1919 tot mede-directeuren zijn benoemd. Directeur W. Willink, die per 1 mei ontslag had genomen werd verzocht nog enige tijd aan te blijven om de nieuwe directeuren te ondersteunen. Hij zou worden opgenomen in de Raad van Commissarissen. Het was overigens wel het jaar met de hoogste winst tot dan toe. 

NL-ZlHCO 464.2 1458 Stator van een draaistroomgenerator 1000 kVA-1919-aangepast

Prachtige foto van een medewerker van de Heemaf achter een stator van een draaistroomgenerator 1000 kVA 500 V 50 Hz en 125 omw/ min. met huis van bijbehorende opwekker, bestemd voor centrale Tjepoe van de BPM (Bataafsche Petroleum Maatschappij) Nederlands Indië/ Java 01-10-1919. Bron: Historisch Centrum Overijssel te Zwolle/ Jaap Tuik.

Grondleggers

Schrijf reactie (0 Reacties)

Biografie Hidde Nijland (1885-1962)

Hendrik Arend Hidde Nijland, uitvinder en constructeur


Dr. ir. H.A. Hidde Nijland Hidde Nijland

Hendrik Arend Hidde Nijland 1885 Dordrecht - 1962 Laren (NH).

Handschakelaar 1916 10 kV
Een van de eerste handschakelaars uit 1916 10kV.

Hendrik Arend Hidde Nijland werd 13-05-1885 te Dordrecht geboren. Hij was de zoon van de Haagse Kunstverzamelaar Hidde Nijland. Hidde Nijland Senior was gehuwd met Adriana Volker. Zij hadden vier dochters en drie zoons. Zoon Jan Hidde Nijland was architect, terwijl zoon Dirk Nijland een getalenteerd graficus was.
 Coq Logo
Broer Dirk Hidde Nijland, Schilder en Graficus ontwierp het bekende Coq logo.

Hidde Nijland Senior Dirk Hidde Nijland
Links: foto Hidde Nijland senior (1851-1931), rechts: Dirk Hidde Nijland, Schilder en Graficus (1881-1955)

Studietijd en eerste baan
Hendrik Arend Hidde (Henk) Nijland ging na zijn middelbare schooljaren studeren aan de Technische Hogeschool te Delft, alwaar hij in 1908 het diploma van elektrotechnisch ingenieur behaalde. Hij was afgestudeerd bij de beroemde professor Clarence Feldmann evenals Professor H.G. Nolen van Willem Smit & Co's Transformatoren. (Zij moeten elkaar bij de T.H. in Delft dus voor het eerst ontmoet hebben, later als lid van het KIVI). Hij begon zijn loopbaan als ontwerp-ingenieur in de tekenkamer van Smit Slikkerveer (1908-1915).


De tekenkamer van Smit Slikkerveer (1914/1915) met geheel linksonder Hidde Nijland. Bron: Archief  Brush HMA Ridderkerk.

Koninklijk Instituut van Ingenieurs (KIVI)
In 1911 brengt het KIVI een bezoek aan Smit Slikkerveer en Smit Dordt. Ter gelegenheid van dit feit hield Hidde Nijland een toespraak voor het KIVI (Koninklijk Instituut van Ingenieurs). Hidde Nijland is dan nog in dienst bij Smit Slikkerveer en de fabriek van Smit Dordt (EMF Dordt) is nog in aanbouw.

Toespraak Hidde Nijland (KIVI) 24-09-1911 bij bezoek KIVI aan Smit Slikkerveer

Bron: NRC: 24-09-1911

Op 24 jarige leeftijd (05-08-1909) trouwde hij met Elisabeth van der Meer de Walcheren in Rhoon (Zuid-Holland), zij had in Parijs muziek gestudeerd. In 1911 kregen zij 1 dochter, Elsa Hidde Nijland.

Prachtige foto van Hidde Nijland, zijn vrouw Els van der Meer de Walcheren en dochter Elske (10-09-1911) Huwelijksreis Hidde Nijland met Els van der Meer de Walcheren (1909)

Links: een prachtige foto van Hidde Nijland, zijn vrouw Els van der Meer de Walcheren en dochter Elske of Elsa (10-09-1911). Bron: Dirk Nijland. Rechts een foto gemaakt tijdens zijn huwelijksreis in 1909 (Bron: boek "Hoogtepunt" ,een verhaal over het leven van Elsa Hidde Nijland,(dochter van) die in het boek haar biografie en de stichting beschrijft die zij opgericht heeft).  

Systeem Coq
In 1914 wilde Ir. Hendrik Arend Hidde Nijland samen met zijn oom A.C.Volker Adriaanzn. in Frankrijk een fabriek van elektro-apparaten stichten, maar het uitbreken van WO I verstoorde die plannen. Daarom richtte hij zich weer op Nederland, waar door de provinciale elektrificatie een toenemende vraag naar schakel-materiaal was ontstaan. In 1915 richtte hij een fabriek voor hoog- en laagspanningsmateriaal op die in 1916 overging in N.V. Coq.

De fabriek van Coq om 1915 (toen nog een spiritusfabriek).

Tekst bij foto fabriek Coq Utrecht 1915

Bron: Dirk Nijland - uit Cantecleer (personeelsboekje Coq Utrecht 1950)

De fabriek van Systeem Coq 1920
De fabriek van Systeem Coq in 1920. Bron: Archief Coq Utrecht.

Op 22 juli 1916 richtten de heren ir. H.A. Hidde Nijland, H.C van der Lely en A.C. Volker Azn. de "N.V. Electro-Apparaten Fabriek Systeem Coq" op. Commissaris oom Arie Volker (van het Dordtse bagger-concern) was hoofdaandeel-houder, terwijl Hendrik Arend Hidde Nijland directeur werd. Coq Utrecht specialiseerde zich in het vervaardigen van hoogspanningsschakelinstallaties, en in het bijzonder gesloten schakelmateriaal waarmee grotere veiligheid voor het bedieningspersoneel werd verkregen.

Oprichting Coq Utrecht 1916

De oprichting van Systeem Coq, bron: NRC 01-09-1916 

De historie van Coq Utrecht hebben wij al uitgebreid beschreven en deze kun je HIER vinden. Ik vervolg de biografie met meer informatie over de persoon Hidde Nijland. Deze informatie komt o.a. van zijn dochter Elsa en naaste medewerkers. 

Hidde Nijland. 

Uitvinder en constructeur

Behalve ondernemer was ir. Nijland vooral uitvinder en constructeur. Als student Werktuigbouwkunde koos hij in 1905 voor de nieuwe studierichting Elektrotechniek. Vandaar zijn mechanische en fysische inzicht, dat later in een groot technisch oeuvre zou resulteren. Wat Coq vervaardigde, het waren allemaal zijn uitvindingen.

Hidde Nijland (1917)Zijn grote hartstocht voor het uitdenken van betere constructies bleek uit de schetsen, die hij in de late uurtjes thuis maakte en die hij 's ochtends naar de fabriek meebracht om ze door zijn medewerkers verder te laten uitwerken.Vaak waren daar 's avonds nog technische discussies aan verbonden, die tot diep in de nacht duurden, maar ook tot verbluffend eenvoudige oplossingen konden leiden. Als tijdens die seances de baas zijn befaamde intuïtie inschakelde, moest iedereen geduldig zwijgen. Dacht iemand het beter te weten , dan was het meteen: "Mond dicht, anders kan ik niet denken". Wat dit betrof hielden de monteurs van de buitendienst een aparte status. Trots op hun kennis van de klare producten, was hij altijd uiterst benieuwd naar deze bevindingen, want de praktijk, dáár ging het bij hem om. Zijn stel regel was, dat eigen ervaring verreweg het beste was, maar voor geëxperimenteer had hij weinig waardering.

Proeven waren volgens hem alleen nuttig aan het einde en meer ter bevestiging. Lang voordat de KEMA in staat was om zijn 150kV's te testen, durfde hij al deze enorme en kostbare constructies te garanderen. De daarmee verkregen kennis werd dankbaar toegepast bij de lagere KV's, want: "Als je dan verkleint, verklein je ook de bijverschijnselen !" Zich wel bewust van de mogelijke risico's, verfijnde hij stapsgewijs de technologie. Aanvankelijk isoleerde èn schakelde hij met transformator-olie en werd de bij weigering ontoelaatbare overdruk meteen breek membraan beveiligd. In latere constructies zorgde olie nog voor de isolatie, maar werd al met perslucht geschakeld. Pas nadat hij door middel van koeling het ionisatie-probleem van de hete gassen had weten op te lossen, zou hij ook op isolatie met perslucht overgaan.

Hidde Nijland met een aantal commissarissen (1917-1920)
Hidde Nijland (geheel rechts) met een aantal commissarissen (1917-1920)Bron: Archief Coq Utrecht.

Het wezen van het Systeem Coq is nadrukkelijk traceerbaar in het concentrische principe: metalen cylindrische isolatie-omhulling met daarbinnen de uithijsbare schakelelementen. die onschadelijk waren gemaakt door eveneens cylindrische veldsturingen, die men ontworpen had met behulp van metingen in de elektrolytische trog. Nijland verstond de kunst om bij de hoge afschakelvermogens -met perslucht en dubbelbeblazen onderbreking -omkeerconstructies te maken voor de afvoer naa rboven van de schakelgassen door middel van een stelsel van coqoliet-pijpen, schakelorgels genoemd. Hierbij voerde hij zijn idee uit om de uitgeschakelde vermogenschakelaar in zijn geheel uit hijsbaar te maken,wat aparte scheiders bespaarde.

Coqolite railsysteem
Coqoliet railsysteem (archief Coq Utrecht)

Omdat isoleren droge lucht vereist,werd deze eerst gecomprimeerd en daarna toegelaten tot de schakelinstallatie. Voor dragende constructies waren isolatie-kolommen nodig. Hiertoe ontwierp Nijland coqoliet: geïmpregneerd en cylindrisch gewikkeld transformatorpapier, dat in ovens uitgehard verspanend bewerkbaar was. Bij de grotere constructies plaatste hij voor de veldsturing metalen ringen aan de uiteinden van de kolommen, om bij kleinere installaties condensator-sturing toe te passen, ofwel in coqoliet meegewikkeld aluminium-folie. Mogelijk prijkten Nijlands grootste innovatieve talenten in een constructie waarbij hij de van een aardlaag voorziene vaste coqoliet kolom combineerde met een persluchtschakelaar en waarbij de veldsturing op het condensatorprincipe berustte. Veel van Hidde Nijlands baanbrekende werk, zou door anderen later worden nagevolgd.

Fabriek Coq (1915-1920)

Bron: boek " Hoogtepunt" Elsa Hidde Nijland.

Fabrieksdirecteur
Hidde NijlandDe fabriek zag  ir.Nijland als de baas van mensen en machines, een die vond dat tempo houden een eerste vereiste was. Het bedrijf, maar meer nog het product was zijn enige doel. Aldus streefde hij steeds naar uitbreiding en perfectie. Daarom ook liep hij dagelijks rondjes door de fabriek, iedereen en alles tot in de kleinste bijzonderheden observerend en terecht wijzend.  Zo streng als hij was voor zijn personeel, zo zuinig ging hij ermee om. In de oorlog weigerde hij elke medewerking aan de bezetter en was absoluut tegen vordering van zijn goede vaklieden, wat hem alleen door grote persoonlijke moed gelukte. Tot het laatst zou hij over zijn mensen waken en ze inspireren. Alleen door zijn afnemende gezondheid zag men hem al minder vaak op de werkvloer, maar hij bleef voelbaar. 

Commercieel talent
Als uitvinder en industrieel was ir. Nijland bovendien gezegend met een merkwaardig commercieel talent. In 1916 ging hij er voor het eerst op uit om kopers te vinden voor zijn product, iets wat opnieuw speelde bij de introductie van het gesloten materiaal. Hierbij bleek steeds weer dat hij een overtuigende persoonlijkheid was. Werd bij zijn bezoeken aan de directeuren van elektriciteitsbedrijven eindelijk, in luttele bewoording en een schetsje, een bestelling overeengekomen, dan blééf men afnemer. En eenmaal klant liet hij ze niet in de steek, bood service achteraf, want de clientele behoorde tevreden te zijn en daarbij moest je doorgaan tot het bittere einde. Om stipte levering, tijdige reparatie of wijziging na te komen, werden onder zijn persoonlijke leiding vaak 's avonds en 's nachts de dingen nog afgemaakt en hij vergat dan nooit de werkelijk prima fourage.

Koninklijk Instituut van Ingenieurs (KIVI).
Nadat hij in 1908 afstudeerde als Technisch Ingenieur werd hij ook lid van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs (KIVI). Via het KIVI deed hij veel technische kennis en nieuwe inzichten op. Men maakte geregeld excursies naar fabrieken, beurzen enz. Zo leerde hij ook veel directeuren van bekende fabrieken kennen en dit "netwerken" resulteerde natuurlijk ook weer in orders.

H.M. Koningin Wilhelmina bezoekt de beursstand van Coq Utrecht (1919)
H.M. Koningin Wilhelmina bezoekt de beursstand van Coq Utrecht (1919)
Bron: Smit Mededeelingen 1966.


Sociaal voelend
Zijn vriendschap een weldaad, ontving de heer Nijland ook de gewone man op zijn kamer en luisterde naar diens problemen en gaf hij raad en hulp op reële wijze. In 1947 zou hij zich ook in breder verband door de oprichting van pensioenfonds Coq sterk willen maken voor goede sociale voorzienigen voor zijn getrouwen. In 1950 deed de directeur een extra donatie aan het fonds, zodat ook over de Coq-jaren van vóór 1947 pensioenaanspraken konden worden gemaakt. Ondanks de grotere fabriek bleef hij dezelfde, rechtvaardige persoon, die zijn beloften en afspraken nakwam. Dat leidde tot vruchtbare gesprekken met de Fabriekskern en de Ondernemingsraad. In contacten met deze overleg organen vielen soms harde woorden, maar er was nooit rancune. 


Persoonlijkheid
Veel waarde hechtte hij aan een serieuze gedachten uitwisseling, maar ongefundeerde conclusies of foute tegenargumenten werden genadeloos afgestraft. Dan kon hij opeens fel uitvallen, om dit weer even snel te vergeten. Hij had geheel eigen ideeën en een groot plichtsgevoel, met echter als schaduwzijde, dat het hem moeilijk viel taken te delegeren of zijn mening te herzien. Dus een halsstarrig lijkende man, maar die toch respect afdwong. Zijn eis, dat de ander zich net zó inspande voor het bedrijf, was wellicht onredelijk, maar legitiem in de ogen van iemand, die zelf hierin vóór ging. Net zo moeilijk en hard voor ander en zijn als voor jezelf,dan moet je ook afstand doen van alledaagse prettige dingen.

Hij leefde sober maar goed, woonde buiten, maakte graag verre auto reizen en bewonder de natuur. Zo zag hij de bliksem als een grote perfecte vermogens-schakelaar, die, als het elektrische wonder der schepping Gods, door mensen nooit was na te maken. Wel was hem beschoren om tot de dood toe te mogen werken, in het harnas te sterven, zoals hij dit graag wilde. Toen z'n dagen geteld waren, zette hij zich in voor zijn mentale nalatenschap van wijsheid, inzichten en ervaring, met als zijn concrete erfgoed een firma in schakelmateriaal.

Sigaar van Hidde Nijland
Hidde Nijland was een fervent sigaar roker. Hier een exemlplaar met een Coq sigarenbandje. Bron: Archief Coq Utrecht.

Jubilaris
Bij jubilea en herdenkingen was meneer Nijland altijd de meest beminnelijke man,een mens vol geest,humor en medeleven. Zo ook bij het 25-jarig bestaan van Coq en een spreker oude notulen aanhaalde, volgens welke de financier A.C. Volker soms stevige kritiek had gehad op z' n neef Henk en dat hij, toen hij weer eens voor hem garant moest staan, zou hebben gezegd: "De directeur is veel te eigenwijs en te wild en er is een hopeloos verwarde administratie, maar ik doe het omdat ik die jongen nu eenmaal graag kan lijden".
Hidde Nijland en zijn vrouw na de onthulling van een mozaiek ter gelegenheid van het 40 jarig bestaan van Systeem Coq

Toen in 1956 de firma 40 jaar bestond, zei men: "Onze baas. de enige die alle veertig jaar hier was, is méér dan jubilaris. hij is de ziel van ons bedrijf".

40-jarig bestaan van Coq in 1956
Bron: boek "hoogtepunt" van Elsa Hidde Nijland 

 

40 jarig jubileum van Hidde Nijland bij Coq. Bron: HHG

Gedurende zijn lange carrière kreeg hij drie hoge onderscheidingen en twee ere-doctoraten:

  • 1949: Ridder in de orde van Oranje Nassau.
  • 1954: Doctor honoris causa van de Academia Internazionale Di Alta Cultura te Rome.
  • 1955: Bevordering tot Officier in de orde van Oranje Nassau.
  • 1955: Doctor honoris causa van de Technische Hogeschool Delft.
  • 1956: Ridder in de orde van het Legioen van Eer van de Republiek Frankrijk.

Koningin Juliana feliciteerd Hidde Nijland en zijn vrouw na zijn promotie tot Doctor aan de TH te Delft.
H.M. Koninging Juliana feliciteerd Hidde Nijland en zijn vrouw na zijn bevordering tot Doctor aan de TH. te Delft (1955: ) Bron: Dirk Nijland.

 

 

 

Boekje van Coq  ter gelegenheid van het 50 jarig bestaan van de elektrotechnische afdeling van de TH  in Delft en het ere doctoraat van Hidde Nijland. Bron HHG 

1954: Doctor honoris causa van de Academia Internazionale Di Alta Cultura te Rome

In 1954 ontving hij het Eredoctoraat in de technische wetenschappen: "Doctor honoris causa" van de Academia Internazionale Di Alta Cultura te Rome

1955: Doctor honoris causa van de Technische Hogeschool Delft.

In 1955 ontving hij het eredoctoraat: "Doctor honoris causa" van de Technische Hogeschool Delft.

Delft 1955: Ere promoties in aanwezigheid van HM Koningin Juliana. Hidde Nijland zittend tweede rij tweede van links. Op de foto staat een kruisje op zijn neus + enkele onderscheidingen op zijn jas. (bron: commons.wikimedia.org).

In 1958 bezocht H.M. Prins Bernhard de fabriek van Coq Utrecht
In 1958 bracht H.M. Prins Bernhard een bezoek aan een beursstand van Coq Utrecht.

Hidde Nijland, Ridder in de Orde van Oranje nassau, bron: HHG

Hidde Nijland, Ridder of officier in de Orde van Oranje Nassau (1949 of 1955), bron: Nike van Rijswijk

Hieronder nog enkele "familiekiekjes" van de familie Nijland, met o.a. Hidde Nijland en Dirk Nijland. De foto's ontving ik van een kleinzoon van Dirk Nijland met dezelfde naam:

Familie Nijland

Achter v.l.n.r. Dochter van Dirk Nijland (Marie), Marie van der Meer de Walcheren (vrouw Dirk Nijland), Hidde Nijland, ?
Zittend op de voorgrond (met baard): Dirk Nijland, kunstenaar en broer van Hidde Nijland. Bron: Dirk Nijland.

Ouderlijk huis Hidde Nijland in Den Haag (1937) Ouderlijk huis Hidde Nijland in Laren (1940)

Links: huis familie Nijland in Den Haag (1937), rechts zijn huis in Laren (1940).

Familie Nijland in Laren (1940).

Bron: boek "Hoogtepunt" over de stichting van Elsa Hidde Nijland.

Dirk Nijland, kunstenaar (broer van Hidde Nijland en ontwerper van het logo van Coq)
Dirk Nijland, broer van Hidde Nijland. Hij was een zeer bekend kunstenaar en ontwierp o.a. het Coq logo. Bron: Dirk Nijland

Familie Nijland

Hidde Nijland op bezoek bij zijn zwager Pieter van de Meer de Walcheren,
V.l.n.r. Hidde Nijland, Piet Nijland (violist en neef van Hidde Nijland), Pieter van der Meer de Walcheren, Dirk Volker Nijland (+ vrouw), ?,? Bron: Dirk Nijland

De Hudson waarmee Hidde Nijland overal heen gereden werd

Bron: boek "Hoogtepunt" over de stichting van Elsa Hidde Nijland.

In 1962 overleed Hendrik Arend Hidde Nijland op de leeftijd van 76 jaar.

Overlijden Dr. Ir. H.A. Hidde Nijland (1962) Overlijden Dr. Ir. H.A. Hidde Nijland (1962)
Bron: De Bel 20-02-1962 (Archief Coq Utrecht).

Typeplaatjes Coq Utrecht

Logo's van Coq Utrecht. Bron: seniorenvereniging Coq.

Kantoor Hidde Nijland (1917-1920)
Kantoor Hidde Nijland 1917-1920 (Bron: Archief Coq Utrecht).

In 1965 werd de Dr. ir. H.A. Hidde Nijland Stichting opgericht als eerbetoon aan deze pionier in de elektrotechniek. Zij organiseert sindsdien elke twee jaar een evenement. De ene keer is dat de lezing, de andere keer de uitreiking van de Hidde Nijland-prijs. Het doel van de stichting is het bevorderen van de ontwikkeling van de wetenschap van en het onderwijs in de elektrotechniek, speciaal dat van de sterkstroom aan de Technische Universiteit Delft. Klik HIER voor de website van de Hidde Nijland Stichting.

alt

Met dank aan Mej. E. Hidde Nijland, dhr. ir. R.M.G. Delsing en dhr. ir. A.A. de Heus.  Bron: Uitvinder bij de gratie gods,  Dr. Ir. H.A. Hidde Nijland (1885-1962) / Smit Mededelingen 1966 Coq Jubileumnummer / Henk Peet, Archief Coq Utrecht / Holec Historisch Archief (Willy Ahlers)/ Dirk Nijland.

Schrijf reactie (0 Reacties)

Historische nieuwsflits

Grote hal van de Heemaf (1911)

Hieronder weer een prachtige foto uit het archief van Historisch Centrum Overijssel te Zwolle. Grappig is ook de slogan op het bord onder de man op de foto: "Ga spaarzaam om met alle materialen".

NL-ZlHCO 0464.2 1911

Kraandrijver in de cabine van de bovenloopkraan in de grote hal van de Heemaf (01-03-1911). Bron: Historisch Centrum Overijssel te Zwolle.

 

Schrijf reactie (0 Reacties)

Heemaf-meisjes uit de fabriek (1920)

Prachtige foto uit de twintiger jaren met de meisjes uit de Heemaf fabriek.

Heemaf meisjes in de fabriek (1920)
Bron: HCO Zwolle.

Schrijf reactie (0 Reacties)

HHG Video Box

Cloud tag

Laatste nieuws

Laatste reacties

Uitgelicht

Statistieken

Aantal bekeken pagina's
3839519

Wie is online

We hebben 122 gasten en geen leden online

Our website is protected by DMC Firewall!