Systeem Coq Utrecht
Hidde Nijland, oprichter Coq Utrecht met de fabriek (1920)
Heemaf
Grote machine hal 1919
Electromotorenfabriek (EMF) Dordt
Wikkelarij Ruckphen (1948)
Heemaf
Wikkelarij 1922
TCS/Heemaf
Twentsch Centraal Station voor Stroomlevering / Heemaf (1916)
Smit Transformatoren
Vervoer transformator door fa. Frederiks d.m.v. paardentractie (1913-1915)
EMF Dordt
Werklui van Willem Smit & Co's Electromotorenfabriek in Dordrecht (1916)
Heemaf
Nieuwe Heemaf fabriek met daarvoor een eigen vrachtauto en daarop een generator (1900)
Heemaf (Hofstede Crull & Willink)
2 transformatorzuilen op wagon van Staatsspoorwegen (1-9-1913)
Heemaf
Poseren tijdens eerste proefrit van locomotieven voor Java. In midden met vlinderdasje HEEMAF directeur Keus (1928)
Systeem Coq Utrecht
Lossen van een 10 kV (1922)
Rento Hofstede Crull
De oprichter van de Heemaf bij een machine van de General Electric Company tijdens de Wereldtentoonstelling in Chicago (1893).
Hazemeyer
Reyrolle hal (1922)
Smit Slikkerveer
Draaistroomgenerator 16-11-1912
Hazemeyer
Floris Hazemeyer, oprichter van Hazemeyer bij de fabriek aan de Tuindorpstraat in Hengelo (1914)
Heemaf
Elektrische centrale Helpman Groningen 1914

Laatste updates

Eenfase elektromotor van de VIJF uit Doetinchem (1925 - 2018)

Jan Keuper stuurde mij een e-mail over de bijzondere elektromotor van de VIJF uit Doetinchem die hij nog in zijn bezit had. Hij heeft deze motor in de jaren zestig van de vorige eeuw gekocht voor een houtdraaibank die hij gebruikte en de motor werkt nog steeds. De oerdegelijke motor is gemaakt tussen 1925 en 1930 en dit is het eerste exemplaar dat ik ben tegen gekomen afkomstig van elektromotoren fabriek de VIJF uit Doetinchem, opgericht door Hofstede Crull in 1920. De fabriek heeft slechts 14 jaar bestaan en werd in zijn korte bestaan geteisterd door overstromingen en diverse branden, wat uiteindelijk tot het faillissement leidde in 1934. De motor is geschonken aan het Holec Historisch Genootschap en is binnenkort te zien bij Techniek Museum het Heim in Hengelo.

 

Lees meer

De transformatorzuil (peperbus) van de Heemaf

Een transformatorzuil (ook wel trafozuil of peperbus) is feitelijk een transformatorhuisje in de vorm van een reclamezuil. Deze transformatorzuilen verschenen aan het begin van de twintigste eeuw bij de aanleg van elektriciteitsnetten in vele steden als Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Den Bosch en Delft.

Ernst Theodor Amandus Litfaß.De bedenker was een Duitser, Ernst Theodor Amandus Litfaß. In Duitsland (Berlijn) werden deze "Litfaßsäulen" al in 1854 gebruikt als aanplakzuil voor het laatste nieuws en reclame, maar ook om wildgroei met aanplakbiljetten tegen te gaan. De zuilen kregen later een extra functie als telefoonkabelverdeler of transformatorhuisje. In het jaar 1884 plaatste het Duitse bedrijf  "der Berliner Elektrizitätswerke AG"  het allereerste transformatorhuisje in een zuil. De buitenkant van de transformatorzuil werd verhuurt door het elektriciteitsbedrijf als aanplak ruimte voor affiches waarmee extra inkomsten werden gegenereerd. 


Compleet gemonteerde transformatorzuil op betonnen sokkel met uitsparingen voor kabelinvoer en afgenomen omhulsel. (1-12-1914), bron: Historisch Centrum Overijssel te Zwolle.

Lees meer

Dolf van Rijswijk - 40 jaar Coq Utrecht (1934 - 1974)

Begin maart 2018 ontving ik van Nike van Rijswijk een serie foto's uit het fotoalbum van zijn grootvader Adolf van Rijswijk die zijn leven lang werkte voor Systeem Coq uit Utrecht.  

Zijn grootvader, Adolf van Rijswijk (Dolf genoemd) is te zien op de eerste personeelsfoto van Coq. Dhr. van Rijswijk was hoofd buitenmontage,hoofd van het hoogspanningslab en hoofd eindcontrole van de schakelaars, dus een veelzijdig man. De foto's die Nike van Rijswijk stuurde komen uit een fotoalbum waar zijn opa een reis maakte naar Frankrijk en Algerije voor Coq BV in 1953. Het doel van de reis was het plaatsen van COQ installaties bij diverse elektriciteitscentrales en onderstations. Eerst ging de reis naar Frankrijk  (St. Auban, Sisteron en Valenciennes) en vervolgens naar Algerije (Algiers). In hetzelfde jaar werd door Hidde Nijland de firma  SA Coq-France opgericht met fabrieken te Pantin (Parijs) en Libourne (bij Bordeaux). Ik neem aan dat de installaties waaraan dhr. van Rijswijk heeft meegewerkt in Frankrijk daar ook mee te maken hebben gehad.  In beschrijvingen staan namen van COQ medewerkers zoals: Van de Mars, Hogenberk, Beumer, Scherpenzeel, Buitenhuis, Willem Vroman, Forclum, v.d. Berg. Bij de foto's hebben we zoveel mogelijk de teksten vermeld zoals die stonden aangegeven achter op de foto.

OPROEP:
Nike van Rijswijk wil graag de volledige namen willen weten van deze COQ medewerkers die collega’s waren van zijn opa. 

Ook namen bij de foto's zijn interessant voor hem. De namen en andere opmerkingen kunnen doorgegeven worden door een bericht te plaatsen onderaan dit artikel of per mail naar: rudohermsen@hotmail.com  - onder vermelding van het fotonummer. Binnenkort volgt er nog een korte beschrijving van de loopbaan van dhr. van Rijswijk bij Coq.

Lees meer

WO II Luchtalarm systemen gemaakt door de Heemaf /EMF Dordt

Nederland was neutraal in de Eerste Wereldoorlog en wilde dat ook zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog. Heel naïef dacht de regering dat Nederland niet bij de oorlog betrokken zou raken. Behalve in het leger had men ook weinig geïnvesteerd in beschermende maatregelen voor de burgers zoals luchtalarm, geleidelichten en schuilkelders. Ergens bij de IJssel zou ons leger tegenstand gaan bieden aan een eventuele Duitse inval zodat Hengelo direct in Duitse handen zou vallen. De Heemaf speelde daarop in en begon al ruim voor de oorlog met de bouw van (half) ondergrondse schuilplaatsen op het Heemaf complex voor het personeel maar ook voor de burgers van Hengelo. Ook hield men oefeningen met de EHBO ploeg en de bedrijfsbrandweer in samenspraak met de LBD. 

Oefening met gewonden op het terrein van de Heemaf door de EHBO ploeg (1940), Bron: Historisch Centrum Overijssel te Zwolle.

Ook EMF Dordt had eigen schuilkelders gebouwd voor het personeel en de burgers. Hier zien we 3 dames van EMF Dordt bij de deur naar de schuilkelder vanwege een dreigend bombardement (1943). Bron: Archief Dordrecht.

Lees meer

Henk Elsenaar - bedrijfsfotograaf van de Heemaf (1949 - 1979)

HenkElsenaar1De Heemaf begon als één van de eerste bedrijven in Nederland professionele reclame te voeren. Velen van ons zullen het logo van HEEMAF nog steeds herkennen. Het was dan ook een van de grootste en belangrijkste elektro-technische ondernemingen van Nederland. Bij die reclame hoorde een marketing afdeling en die had de Heemaf al vanaf het prille begin van haar oprichting in 1908. Een fotograaf van die afdeling was Henk Elsenaar.  Mevrouw Suurmond-Elsenaar stuurde mij onlangs een bericht dat zij foto's van haar vader herkende op deze historische website. Henk Elsenaar werkte vanaf 1949 tot 1979 bij de Heemaf als een van de bedrijfsfotografen op de afdeling reclame. Vele foto's die we op onze website tegen komen zijn door hem of een collega bedrijfsfotograaf gemaakt. Hieronder haar verhaal.

Net op zolder een paar foto's gevonden van de tijd dat mijn vader, H.W. Elsenaar, hij de Heemaf werkte als fotograaf. Ik schreef eerder dat hij begon in 1959 maar dat moet zijn 1949. Wat ik weet van hem. Hij is in 2000 overleden, geboren 1 september 1918 in Rotterdam. Hij werd in 1949 aangenomen bij de Heemaf als fotograaf op de reclame afdeling. 

HenkElsenaar25jaarfotograafheemaf1973

Foto van Henk Elsenaar gemaakt door een collega fotograaf, tijdens zijn 25 jarig jubileum bij de Heemaf (1973).

Lees meer

Biografie Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull (1863-1938)

Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull, elektriciteitspionier, sportman en fabrikant

PortretHofstedeCrull-1917
Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull rond 1917. Bron: HHG

Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull (26-11-1863, Meppel - 08-09-1938 Doetinchem). Vader: Wolter Hendrik Crull (1828-1864). Moeder: Catharina Annette Kuiper (1831-1909). Echtgenote 1 Aleida Johanna Hendrika Dikkers (1865-1928). Echtgenote 2: Elisabeth Kühm. Kinderen: 4 dochters: Johanna (1895-1945), Catharina Annetta Jacoba (1897-1989), Woltera Hendrika (1900-1966 )  Aleida Johanna Hendrika (1902-1971)

Inleiding
Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull werd geboren in 1863. Na de lagere school in de stad Groningen en een weinig succesvol verlopen HBS tijd in diezelfde stad, werkte hij enkele jaren in een fabriek in Borne. Hij pakte daarna de studie weer op. Ditmaal aan de technische hogeschool in Hannover, waar hij elektrotechniek studeerde.

In 1891 ontwikkelde hij veel activiteit voor het Amerikaanse bedrijf Thomson Houston' op de grote elektriciteitstentoonstelling in Frankfürt am Main. Direct na die tentoonstelling volgde een periode van drie jaren praktisch werken in de fabrieken van Thomson Houston en General Electric in de Verenigde Staten. Hij bezocht daar ook de Wereldtentoonstelling in Chicago van 1893. 

Op 1 april 1894 begon hij in Borne een technisch bureau, dat zich aanvankelijk vooral toelegde op installatiewerk, op de handel in elektrotechnische materialen en op het stichten van openbare elektriciteitsbedrijven. In 1897 volgde zijn associatie met de werktuigbouwkundige ingenieur Willem Willink en stichtten zij samen de firma 'Hofstede Crull en Willink'.

Lees meer

Unieke foto's van zendstation Malabar - Cees van der Burg (1928-1943)

Fred van der Burg stuurde mij een korte e-mail en een aantal foto's met informatie over zijn vader (Cees van der Burg) die vroeger gewerkt heeft bij o.a. zendstation Malabar. Hij heeft meegewerkt aan de ontwikkeling van de lange golf zender van Ir. Dr. C.J. de Groot die tussen 1923 en 1925 de eerste radio telegrafie verbinding maakte van Indonesië met met Nederland. In die tijd een prestatie van wereldniveau. Hij was ook betrokken met de ontwikkeling van de korte golf telegrafie zender Rantja Ekek, die na 1925 furore maakte. 

kortegolf amateurzendinstallatie van medewerker C van der Burg PK1XYCees van der Burg werkte van 1928 tot 1934 op zendstation Malabar. Van 1934 tot 1936 in Batavia als hoofd insulaire verbindingen en van 1937 tot 1943 weer in Bandoeng gedeeltelijk bij het radiolaboratorium Rantja Ekek en gedeeltelijk bij andere radio zend en -ontvangst plekken op de Bandoengse hoogvlakte. Later werd hij de baas bij de PTT.  Samen met zijn broer Jan van der Burg was hij enthousiast radioamateur. Jan van der Burg heeft in het ondergrondse verzet gezeten is gepakt en onthoofd. (zie oorlogsgsravenstichting). Zelf moest hij na de capitulatie verder werken op het radiolaboratorium. In de tijd van zijn internering in Bandoeng heeft hij een radio-ontvanger gebouwd waardoor het kamphoofd op de hoogte bleef van de vorderingen van de geallieerden. Tijdens zijn verlof in 1936 bracht hij een bezoek aan Radio Kootwijk, waar in 1923 de signalen ontvangen werden van zendstation Malabar.

Dr. Ir. C.J. de GrootVoorgeschiedenis:

Lees meer

Project EMF Dordt - 4/8 beschrijvingen bij 779 foto's (1930-1950)

Eind 2016 kreeg ik via Henk Kolkman, vrijwilliger bij Historisch Centrum Overijssel te Zwolle een e-mail dat er nog ongeveer 2000 glas negatieven van EMF Dordt waren te vinden bij het HCO uit de jaren 1911 - 1950.  Aangezien dit niet het werkgebied was van HCO bood men ze aan bij beeldbank Dordrecht, maar die hadden in eerste instantie geen belangstelling. Hij stuurde ook een legenda mee van de fotograaf, maar die was gedeeltelijk compleet. Ik mis de nummers 1 tm 756. Vanaf nummer 757 tm 1536 is elke foto kort beschreven en van datum voorzien. Jammer genoeg is dus van foto nummer 1 tm 756 geen beschrijving want deze dateren uit het prille begin van de elektromotorenfabriek.  Misschien heeft iemand de legenda van de fotonummers 1 tm 756 dan hoor ik dit graag.

Tot mijn verrassing vond ik op beeldbank Dordrecht een groot deel van de 2000 glas negatieven digitaal. Dit was verdeeld in een bruin en een geel fotoalbum en m.b.v. de foto beschrijvingen kunnen we in detail aangeven wat de foto voorstelt en uit welk jaar deze komt. Een deel van de foto's uit het prille begin (fotonummer 1 tm 756) heb ik al verwerkt in de historie van EMF Dordt en ga ik de komende tijd aanvullen. De legenda die ik compleet probeer te krijgen begint bij 1 januari 1930 en betreft foto nummer 757 tm 1156. In totaal bevat dit bruine fotoboek 1210 foto's. Daarnaast is er ook nog een geel fotoboek van latere datum en die nummering loopt tot 1956. Beide fotoalbums hebben dus betrekking op de 2000 glas negatieven die bij het HCO liggen.  Deel 2 zal ik t.z.t. op de website plaatsen en daarmee maak ik de historie van EMF Dordt compleet.

Ik ga hier de fotobeschrijvingen plaatsen en daaronder de bijbehorende foto's uit het digitale archief van Dordrecht. Dordrecht kan dit ook gebruiken om zijn foto's te beschrijven. Vanwege tijdgebrek heeft het enige tijd geduurd, maar ik had de foto's al genummerd. 

Lees meer

Heemaf (1969- 1998)

Heemaf na 1969

Kantoorgebouw Heemaf 1969Na het ontstaan van de grote Holec bleven de verschillende bedrijven eerst hun eigen activiteiten op hun eigen manier voortzetten. Maar door het samenvoegen ontstonden er overlappingen in de verschillende leveringsprogramma's. Een van de grootste voorbeelden waren de kleine normmotoren welke bij Heemaf en bij EMF werden geproduceerd. Maar er zijn meer voorbeelden.

Voor de normmotoren ontstonden ook op een ander vlak problemen. Buitenlandse bedrijven, o.a. in Oost-Europa konden de motoren veel goedkoper produceren, met het gevolg dat er binnen Holec een overproductie ontstond. De Holec producten waren wel van een betere kwaliteit, maar dat woog niet op tegen de meerprijs.

Grote Holec 1969 

EMF was als onderdeel van Smit Nijmegen in 1969 in het Holec-concern gekomen. Al in1970 werd EMF in Heemaf geïntegreerd, waar flexibeler en efficiënter kon worden gewerkt. Daarnaast werden meer machines gemaakt voor speciale doeleinden, zoals type Emcol, Statexyn en remmotoren.

In het begin van de zeventiger jaren nam de vraag naar motoren door minder investeringen in markt af. Eind 1976 werd in overleg met vakbonden en ondernemingsraden besloten de productie in Dordrecht over te hevelen naar Hengelo. De services en reparatieafdeling gingen ook nog deels naar Smit Slikkerveer.

Ir. Ver Loren van ThemaatHeemaf krijgt in 1977 als onderdeel van het nieuwe Holec onderdeel machines en systemen een nieuwe directie, twee, de heren Boom en Schreve komen van buiten Holec, de derde is de directeur van Smit Slikkerveer, de heer van Danzig. Daarmee verliest Heemaf de directe invloed in de organisatie. De laatste echte directeuren van Heemaf waren de heren Ver Loren van Themaat en Kiemeneij.

Voor Heemaf wordt 1977 een dramatisch jaar. Kijken we naar de productiemogelijkheden van Heemaf dan zien we het volgende:

  • Telefoontoestellen. Met de komst van de druktoetsen telefoons blijkt dat Heemaf ze niet voor een redelijke kostprijs kan produceren. Daarvoor zijn de te maken aantallen te klein. De fabricage van telefoon wordt dan ook gestaakt. De (telefoon)vestiging in Coevorden gaat ook dicht.
  • Grote machines. Deze worden niet meer in Hengelo, maar bij Smit Slikkerveer gebouwd.
  • Kleine machines: Zoals al gesteld verdwijnt deze activiteit. Wel is nog geprobeerd kleine machines voor de verkoop in consignatie te nemen maar ook dat werd geen succes.
  • Schakelborden: Deze activiteit gaat deels naar Hazemeyer en komt deels bij de montage-werkplaats van het installatiebureau.
  • Tractiemontage: Blijft een onderdeel van het installatiebureau, de uitvoering vindt plaats bij Talbot in Aken.
  • No breakinstallaties: Deze activiteit wordt in 1956 in samenwerking met de PTT ontwikkeld. In 1994 verhuist het van Heemaf naar Hazemeyer waar aan de Tuindorpstraat en volledige nieuwe fabriek wordt gebouwd. Door een snel toenemende vraag wordt er in Almelo in 2001 een tweede fabriek gebouwd. Maar na 11 september in de USA valt de vraag snel terug. Besloten werd het bedrijf in Hengelo te sluiten en alles in Almelo te concentreren. De naam Holec Power Protection werd in 1998 gewijzigd in Hitec Power Protection. In 1998 werd het gekocht door het Nederlandse bedrijf IMD, Industrial and Marine Diesels .

 No-break installatie ABN in 1968

Heemaf no-break installatie 1973

Heemaf model 1955-1970
De prachtige Heemaf telefoon verdwijnt vanaf 1977.

Al met al zien we een enorme achteruitgang van de eens zo groot en rijk Heemaf bedrijf. Er is een lichtpuntje met de oprichting van Holec Projects wordt een aantal activiteiten op het leveren van complete elektrische installaties voor het binnen- en buitenland een nieuwe winstgevende tak binnen het Holec concern samengevoegd. Het al eerder genoemde installatiebureau is een belangrijk onderdeel van Holec Projects. Helaas loopt het met het bedrijf slecht af. In 1997 is een naamsverandering nodig omdat de naam Holec niet langer gebruikt mag worden. De nieuwe naam wordt QtecQ. Op 10-08-1999 wordt het bedrijf failliet verklaard. Het faillissement is in 2010 nog steeds niet afgehandeld. 

Bezoek Joep van den Nieuwenhuyzen aan de O.R. in 1993
Bezoek Joep van der Nieuwenhuyzen aan de OR van Holec Projects op 5 april 1993. Vlnr. Schins vz, Schulte, Ahlers secr. Joep, v.d. Bos, Tom Jansen, Berfelo, Wargers, Hoekema, en Kroeze.
 

 

Wordt vervolgt.....

Schrijf reactie (0 Reacties)

De historie van Apparaten Fabriek Overijssel (A.F.O.) uit Hattem (1936-1991)

Logo Afo

De Apparaten Fabriek Overijssel (A.F.O.) werd in 1936 in Zwolle opgericht op initiatief van Ir. J. C. Keller, directeur van de Waterleiding Maatschappij "Overijssel"  NV te Zwolle. In een kleine ruimte aan de Walstraat 19 werd - met bescheiden kapitaal - in Zwolle begonnen onder de dagelijkse leiding van dhr. Duurkoop. In eerste instantie kwamen de opdrachten hoofdzakelijk van de Waterleiding Maatschappij. Het bedrijf groeide gestaag en in 1939 verhuisde AFO naar een groter pand aan de Veerallee in Zwolle . In 1940 werd het bedrijf omgezet in een NV. 

zwolle

Het eerste gebouw van AFO was in het pand aan de Walstraat 19 in Zwolle. 

De fabriek in oorlogstijd
Opdrachten van derden begonnen juist binnen te komen, maar konden slechts deels worden uitgevoerd omdat de oorlog uitbrak. Tijdens de oorlog werd AFO getransformeerd tot een verlengstuk van de Waterleiding Maatschappij om zo te voorkomen dat arbeiders naar Duitsland werden gestuurd voor de "Arbeitseinsatz". Gedurende de oorlog werden door de AFO verschillende electrotechnische producten ontwikkeld. Door gebrek aan grondstoffen moest men erg inventief zijn en maakte men met alle middelen producten waar de mensen in oorlogstijd behoefte aan hadden.

In eerste instantie hoofdzakelijk huishoudelijke artikelen zoals elektrische uurwerken, elektrische dekens en zelfs speelgoed (mecanodozen), maar ook werden er windmolens van auto-dynamo's gemaakt en accu's in jampotten met zelfgemaakte gelijkrichters om de opgewekte energie 's avonds te kunnen afnemen. Dit en nog veel meer producten werden ontwikkeld en bedacht door de inventieve ingenieurs van AFO, zoals de Joodse ingenieur dhr. Citroen. Of hij de oorlog overleeft heeft is niet bekend.

afo-productiehal

Bron: heemkundehattem.nl

24111941 provOverijsselscheEnzwolschecourant

Bron: Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant, 24-11-1941

Elmec-constructiedoosAFO1948 Elmec-constructiedoosAFO1948-2

Elmec-constructiedoosAFO1948--full

Deze meccanodozen (electro mechanische constructiedoos) door de AFO onder het merk Elmec gefabriceerd in 1948. Bron: HONG

In 1945 werd op het Rode Torenplein een oude bierbrouwerij aangekocht om dienst te doen als een montage fabriek waar de zelf geproduceerde onderdelen werden gemonteerd en de elektro spoelen werden gewikkeld voor o.a. orgelrelais.

eerstegebouwenAFO

01111943-aandelen 

Bron: Provinciale Overijselsche en Zwolsche Courant, 01-11-1943

AFOWikkelafdeling

Wikkelafdeling van de AFO, geheel links is dhr. Duuring.

Onderstaande 2 groepsfoto's ontving ik van Gerard van der Worp en dit zijn ook de enige groepsfoto's van AFO die ik tot nu toe gezien heb. De datering zal zijn tussen 1947 en 1960 schat ik.

GroepsfotoAFO1

 Montage afdeling AFO Hattem (1957/1959). Klik HIER voor de namen.

GroepsfotoAFO2

Wikkelafdeling AFO Hattem 1958/1959. Klik HIER voor de namen.

Hamer voorzitterAFO Hamer voorzitterAFO2

Gerrit Bredewout had nog de voorzittershamer van de personeelsvereniging van de AFO.


Wederopbouw

Na de oorlog was er een groot gebrek aan grondstoffen en brak er een moeilijke periode aan voor de fabriek. Door de schaarste ging men zich weer toeleggen op de fabricage van artikelen waar wel voldoende grondstof van te verkrijgen was. In 1948 werd het bedrijf door brand gedeeltelijk verwoest. In 1949 werd onder dezelfde naam een nieuwe fabriek in Hattem betrokken aan de Populierenlaan. Het pand aan de Veerallee was te klein geworden voor de 130 medewerkers.


OprichterJohanKellerIr. Johan Keller oprichter van een multinational 
Ir. Johan Keller was een interessante persoonlijkheid. Begin jaren vijftig was ir. Johan Keller directeur van de Waterleiding Maatschappij Overijssel (WMO). Daarnaast was hij hij ook lid van de commissie van Wederopbouw, die vond dat Nederland na de oorlog zo snel mogelijk uit zijn as moest herrijzen. Naast de AFO stond hij ook aan de basis van een ander bedrijf, WAVIN, een Nederlandse producent van kunststof leidingsystemen. WAVIN groeide uit tot een multinational met meer dan 6000 werknemers en is beursgenoteerd. Keller was vele jaren President-commissaris van de AFO.

AFO-productie

Geheel links dhr. Palm uit Hattemerbroek

AFO-montageafdeling

AFO-electronischregelpaneelGroei
De echte groei vond plaats vanaf 1951. In dat jaar werd een nieuwe directie aangesteld met een nieuwe strategie. Machines werden aangepast en vernieuwd en nieuwe ontwikkelingen en uitbreidingen werden ter hand genomen. De eerste contacten werden gelegd met Marine, Leger en Luchtmacht in binnen- en buitenland. Na een reorganisatie gepaard gaande met inkrimping van het personeel kwamen in 1954 de eerste marine opdrachten (motorstarters, deur en automatische noodomschakelaars) binnen.  Het bedrijf werd enorm gemoderniseerd en veel technici werden aangetrokken. In 1958 werd gestart met elektronica, de zogenaamde pulslogica, (digitale besturings- en beveiligingsschakelingen met magnetisch logische elementen de voorloper van PLC regeltechniek.

 AFO-samenstellenbedradingbundels

 Dhr. Gerrit Meiering

motorstroomrelais-1951-AFO

 Motorstroomrelais tekening uit 1951. Ik kreeg deze van Johan Hoekstra, oud medewerker van AFO. Klik om te vergroten.

AFO-bedieningspaneelfabriekstransportinstallatie AFO-beproevendrukknopkast-waterdichtheid

AFO-Tekenkamer

Tekenkamer AFO Hattem

montageafdeling afo4

Links: Montageafdeling AFO, 2de man van onderen gezien is Frank van Es. rechts: Maarten ten Erven achter de boormachine bij de AFO. bron: Heemkundehattem.nl 

25 jarig jubileum

In 1961 vielen de marine opdrachten sterk terug. In 1961 vierde men het 25 jarig jubileum. Er werkten toen 250 mensen. De commissarissen en directie bestond toen uit de volgende namen: 

Ir. J.C. Keller (President-Commissaris)
Ir. A.P. van der Meer
Dr. Ir. Z.ij van der Meer
A.A.F. M. Verbeek
R. R. Bolt (Directeur) 

Men had toen in 8 Europese landen agenten die de producten van AFO verkochten. In hetzelfde jaar werd de productieafdeling uitgebreid met een gebouw voor administratie, tekenkamer en proefafdeling wat direct tegenover het hoofdgebouw werd geplaatst.

AFO-buitenlandsevertegenwoordigers AFO-uitbreiding

GebouwAFO1936-1961

Het fabrieksgebouw van AFO in 1961 in Hattem.

AFO-controleschakelkast 

Dhr. Cor Roelofs 

AFO-bedrijfskantoor

AFO-toonkamer

 

afo5 afo6

Foto links, man rechts Herman Reekers, man links op beide foto's met baard is dhr. Rompas Bron: heemkundehattem.nl

VoetbalteamAFO

AFO had in die tijd natuurlijk ook een voetbalteam in de bedrijfscompetitie. Bron: heemkundehattem.nl 


Productportefolio 

In 1961 maakt AFO de volgende producten : 

Scheepsproducten:
AFO starters: Het scheepsprogramma had als belangrijkste product: motorstarters voor draaistroommotoren. Deze AFO-starters werden toegepast op alle moderne tankschepen van 16000 tot 48000 ton zoals op Shell tankers, passagiersschepen als de Holland-Amerikalijn, de Statendam en de Rotterdam, daarnaast op vrachtschepen, veerponten en baggerschepen.
Waterdichte drukknopkasten

Relais en schroefpatroonhouders

AFO-scheepsproducten

Industrieproducten:
AFO-eindschakelaars voor liftinstallaties
AFO-Hefmagneten voor papiermachines, rekenmachines of liftinstallaties, als aandrijving van de hulpschakelaar voor hoogspanningsinstallaties.
AFO-relais met toepassingen in elektriciteitscentrales, pluimveevoederinstallaties, in automaten voor sigaretten, operatieapparatuur voor ziekenhuizen enz.
AFO-weideafrasteringsapparaat.

industrieproducten1

 Industrie producten AFO.

Schrikdraad
Dit bord hebben we onlangs toegevoegd aan de collectie van het Holec archief in Hengelo.

AFO weideafrasteringsapparaat zoals je ze nog wel eens op Marktplaats tegen komt.

afo weideafrasteringsapparaat 08041967 friesekoerier

 

Bron: Friese Koerier, 08-04-1967

Marineproducten:
Motorstarter
Automatische noodomschakelaar
Schroefpatroonhouder
Deurschakelaar

AFO-industrieproducten2

Legerproducten
Hoofdlichtschakelaar
Stopachterlamp
12 polige steker

AFO-legerproducten AFO-legerproducten2

Onderdelen voor NATO legervoertuigen. In 1961 zitten de onderdelen in alle Nederlandse legervoertuigen.

Bedrijfsspionage
In 1962 wordt Hattem opgeschrikt door bedrijfsspionage bij AFO Hattem. Twee medewerkers werden aangehouden nadat ze constructietekeningen hadden gestolen en doorgespeeld aan een oud ingenieur die met onenigheid bij AFO was weggegaan. De rol van een agent van AFO in Duitsland was nog niet geheel duidelijk. De vertegenwoordiger in Duitsland had namelijk contact met deze ingenieur en wellicht werden tekeningen van apparaten en instrumenten in Duitsland verkocht. AFO leverde in die tijd veel aan leger en marine, die producten waren geheim en daarvoor was natuurlijk interesse.

In 1964 komt de uitspraak van de civiele procedure die AFO had aangespannen tegen de voormalig medewerker er wordt een schadevergoeding van 400.000 euro toegewezen aan de AFO, die enorme schade had geleden door het spionage schandaal. 

Overname door de Smit Nijmegen groep
In 1962 werd AFO overgenomen door Smit-Nijmegen groep die zijn positie aan het uitbreiden was. In 1966 volgde er een fusie met Smit-Olthof uit Ede, na een nieuwe reorganisatie bleven er nog 130 werknemers over. Smit Nijmegen werd in 1969 overgenomen door het nog grotere HOLEC concern. 

 

AFO Hattem in 1968 (Personeelsblad Post).

In 1966 stond Smit Transformatoren met een AFO stand in de R.A.I. te Amsterdam.met als motto: "automatisering aan boord van schepen "

11071962-lc

11-07-1962 Bron: Leeuwarder Courant

Aandeel AFO-small

Aandeel AFO: Bron: Archief Smit Transformatoren

Luchtfoto Afo Hattem (1960-1965)

Apparatenfabriek Afo Hattem (1971)
Bron: Holec Historisch Genootschap.
 

Folder AFO

 Folder Afo (1969)AfoEdeHattem

Folder AFO uit 1969, men is nog onderdeel van Smit Nijmegen.

Overname door HEEMAF
In 1971 nam Heemaf de fabricage van de pulslogica met 30 man personeel over. De verkoop ging wel naar Hengelo. Aanvankelijk werd gedacht dat de productie ook naar Hengelo zou gaan, maar er kwamen in Hattem nog in 1971 nieuwe productieruimten bij. In 1973 werd opnieuw uitgebreid.

Heemaf Afo

Ook Hazemeyer had in Hattem productie faciliteiten voor apparatenbouw. De besturingselektronica stond in die periode nog in de kinderschoenen. In 1974 gaf de directie opdracht tot een toekomststudie. Deze studie was aanleiding tot het oprichten van een zelfstandige productgroep. Heemaf/Afo-automation. In 1976 werd er een grote nieuwbouw gepleegd. Hier werden ook een aantal Heemaf mensen uit Hengelo te werk gesteld. 

img648

 

Het gebouw van de AFO met opschrift Hazemeyer. Bron: Gerard van der Worp

scannen0007-b

scannen0006-a

Bron: Holec Post 1971 (HHG)

Holec -> HCS Control Systems
In 1979 wordt de naam door Holec gewijzigd in HCS (Holec Control Systems) toen nog in Hattem maar er volgt later een verhuizing naar Apeldoorn.  Bij Holec Control Systems werden nieuwe ontwikkelingen gestart om met microcomputers omvangrijke automatiserings- systemen voor de industrie te realiseren.

Het is er erg onrustig. In 1988 wordt een directeur geschorst, maar voor er een kort geding plaatsvindt wordt de schorsing teruggedraaid. Het ging hierbij over een mogelijke overname van automatiseringsbedrijf Microlife voor 130 miljoen gulden. Joep van den Nieuwenhuyzen nam een groot belang in het noodlijdende beursfonds HCS.

HolecControlSystems

Holec Control Systems in Hattem. Bron: Heemkundehattem.nl

hcs-aand-cfIn de nacht van 30 op 31 juli 1991 besloot hij samen met de ABN Amro tot een financiële injectie in HCS. De volgende dag verkocht Joep 4,1 miljoen aandelen. De beurs vermoedde bij hem gebruik van voorkennis en deed aangifte en van den Nieuwenhuyzen werd vervolgd. De rechtbank veroordeelde hem tot 6 maand cel en 100.000 gulden boete, maar in hoger beroep werd de uitspraak vernietigd. Daarna volgde vrijspraak.

In 1992 ging HCS failliet, onderdelen van het bedrijf werden daarna door andere bedrijven voortgezet.


Begaclaim geeft het opIn 1991 volgde een tweede voorkenniszaak, de RDM affaire. In 2007 op 23 oktober werd van den Nieuwenhuyzen gearresteerd in Zwitserland voor mogelijke faillissementsfraude bij vier van zijn bedrijven. Zijn uitlevering volgde op 19 november. Op 4 december werd het voorarrest met twee maand verlengd en op 8 januari 2008 werd hij in afwachting van het onderzoek vrijgelaten. Wel moest hij een borg van 10 miljoen euro betalen en zijn paspoort inleveren.
De vijf jaar durende zaken had erg veel invloed op de beurskoers van Begemann, die daalde van 170 naar 30 gulden. Ook zijn naam ging van "bedrijvendokter" naar "financiële manipulator" Begemann en van den Nieuwenhuyzen stelden dat er 1,2 miljard schade was geleden en stelde de staat daarvoor aansprakelijk. Begemann bracht zijn belang onder in de beursfonds Begaclaim met 5,1 miljoen aandelen. Zou de schade-eis volledig uitbetaald worden dan krijgen aandeelhouders 200 gulden per aandeel. Tijdens de arrestatie van Van den Nieuwenhuyzen in 2008 werd de Begaclaim echter ingetrokken.
Op 4 april 2013 begon de strafzaak, hij werd schuldig bevonden aan omkoping, faillissementsfraude en meineed. Het OM eiste eind mei een celstraf van 5,5 jaar. In juli 2013 volgde de uitspraak: 2,5 jaar cel.
Wordt vervolgd. 

Herinneringen aan AFO Hattem: 

Als geboren Zwollenaar ben ik de naam AFO voor het eerst tegengekomen op de vuilstortplaats Westerveld in Zwolle. Hier waren de resten van de brand in 1948 gestort. Na schooltijd gingen wij er naar toe om bruikbare spullen te zoeken en kwamen thuis met o.a. "meccano"transformatoren al of niet gedeeltelijk verbrand.

Hiervan bezit ik er nog een en die is nog steeds in gebruik. Mijn tweede contact met de AFO, ondertussen verhuist naar Hattem, was in 1950 toen ik reageerde op een advertentie waar een electriciën werd gevraagd maar als leerling tekenaar werd aangenomen. Het begon met het reviseren van oude tekeningen, zo ben ik er langzamerhand ingegroeid en uiteindelijk aan heel wat apparatuur meegewerkt. Nieuwe ontwerpen werden in de instrumentmakerij gemaakt en getest, hoogspannings schakelaars gingen naar de Kema om te testen. Hierbij was ook tekenkamerpersoneel aanwezig.

Op de tekenkamer zaten ook enkele gereedschaptekenaars, de stempels en andere gereedschappen werden in eigen gereedschapmakerij gemaakt. Tekeningen moesten ook afgedrukt worden,dat gebeurde in die tijd nog heel primitief, nl. in een houten kist waarin een bak met ammonia,na het belichten op afdrukpapier de tekening in de kist,deksel dicht,na enkele minuten deksel open en in een wolk ammonia kon de afdruk er uit gehaald worden. Na verloop van enige jaren deed de electronica zijn intrede bij de AFO,hiervoor moesten er heel veel printplaten gemaakt worden. Deze werden aan de hand van schema's s'avonds thuis met zwart band geplakt en in de fabriek gebruikt om de printplaten te etsen. Dit ging weer gepaard met veel chemische stank.

Na de overname van de AFO door Smit-trafo mee verhuist naar Ede, na reorganisatie van Smit overgeplaatst naar COQ Utrecht. Na sluiting COQ nog een jaar of tien naar HOLEC Amersfoort waar ik na 40 jaar werken met de SUM ben gegaan. 40 jaar werken op 4 locaties aan schakelaars van 4 cm tot 4 meter hoog.

Johan Hoekstra. (05-03-2013)

Folder Afo

Een van de weinig overgebleven folders van Afo Apparatenfabriek 
Bron: Holec Historisch Genootschap.

1965 AFO

Oud medewerker Bud Grüwel stuurde mij eind 2013 een foto van zijn oude werkjas van de AFO uit de zestiger jaren die hij nu nog steeds gebruikt om te klussen. De jas is niet meer "spik en span", maar roept misschien nog herinneringen op bij oud collega's. 

 

Meer volgt....

Er is weinig informatie te vinden van Apparatenfabriek AFO te Hattem, mocht iemand nog fotomateriaal of andere informatie hebben hoor ik dit graag. U kunt informatie/foto's sturen naar email adres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. (Ik kan op dat email adres grote bestanden ontvangen.)

Bron: Foto's Holec Historisch Genootschap / 25 jaar AFO / Biografie Johan Keller, Wieiswieinoverijssel.nl Met dank aan Johan Hoekstra, oud medewerker van AFO Hattem, die mij boeken stuurde over de historie van deze fabriek + folders die nog bij dit artikel geplaatst worden.

AFO-logo

Schrijf reactie (1 Reacties)

Heemaf oude reclame in kranten door de jaren heen

Hieronder een slideshow van reclame en krantenknipsels van de Heemaf door de jaren heen. De Heemaf heeft vanaf haar ontstaan zeer veel geadverteerd in veel kranten en bladen. Mocht iemand nog iets tegenkomen graag inscannen en sturen naar: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. . Ik zorg er dan voor dat deze hierbij komt te staan en ga deze rubriek regelmatig bijwerken.

1110_heemaf_aanlegRoobrugrotterdam1913
1111_tekenaarsconstructeurs1915
1910_heemaf_reclame
1913_centrales
1913_dynamos
1913_heemaf_offerten
1913_heemaf_reparaties
1913_landbouwtentoonstelling
1914_heemafhuisaansluitkasten
1914_olieaanzetters
1914heemafsollicitatie22061914
1916_tekenaar
1916tekenaars
1917_0401heemafleerlingdraaiers
1917heemaf10011917
1918heemafelectromonteurs26071918
1919_heemafje
1919_nulspanningsbeveiliging
1919hoofdcontroller_1919_heemaf
1920_0909vertegenwoordigerheemaf
1920_1806nieuwebrielschecourant_heemaf
1920heemafadvert01091920
1920heemafvert28091920
1921_gereedschapsmakers
1921_glitteringglow
1921heemafvert13081921
1922_rijkstelegraaf
1922_soerabaya
1923_1302skamotoren
1923_protectie
1924DeWaalbode_31-12-1924_reclame_heemaf
1925_0308denieuwekoerier_heemafadvertentie
1925_heemafdejuisteoplossing
1925_ska
1925heemaf06081925_alkmaardercourant
1926_2601denieuwekoerier_heemaf
1926heemaf06021926_alkmaardercourant
1927_02-juli_woerdensweekblad_Heemaf
1927heemaf08051927_alkmaardercourant
1927heemaf10091927_alkmaardercourant
1927heemaf19031927_alkmaardercourant
1927heemaf28051927_alkmaardercourant
1928_29-dec_woerdensweekblad_Heemaf
1928_leipzigermesse
1928proefneming
1929-2309denieuwekoerier_heemafeindhoven
1930heemafcartoon
1930heemafreclame
1932_heemaf_ska
1935_pttreclame
1937heemaf
1938heemaf03031938_alkmaardercourant
1938heemaf06041938_alkmaardercourant
1938heemaf06071938_alkmaardercourant
1938heemaf08061938_alkmaardercourant
1938heemaf11051938_alkmaardercourant
1938heemaf12101938_alkmaardercourant
1938heemaf13041938_alkmaardercourant
1938heemaf14091938_alkmaardercourant
1938heemaf16031938_alkmaardercourant
1938heemaf20041938_alkmaardercourant
1938heemaf23031938_alkmaardercourant
1939heemaf
1940Heemaf SKA motoren tbv Staatsmijn Hendrik in BrunssumAdvertentie uit Geologie en Mijnbouw, mei 1940
DeWaalbode_01-07-1924_heemafadvertentie_metjongen
heemaf_kaasmarkt
heemaf_telefonie_reclame
heemaf_telefoon
Heemafreclame
heemafreclame_2
heemafreclame_licht
heemafreclame_stofzuigers
Reclame-molenaarRotgerink_uit_Saasveld_30_08_1931
Schemerlamp-reclamekaartHeemaf1918
stofzuiger_heemaf
start stop bwd fwd



Bron: Heemaf archief / diverse historische kranten.

Schrijf reactie (0 Reacties)

Heemaf - Sociale voorzieningen

Sociale voorzieningen

In de papieren komen we in 1911 een gratificatie tegen voor de vereniging Belangen personeel van f 403,33. Op basis van de winst was dit bedrag in 1912 opgelopen tot f 1442,05. In 1914, na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, konden veel materialen uit het buitenland niet meer afgeleverd worden. Het gevolg dat er voor de werknemers een dreigende situatie ontstond voldoende werk te behouden.
Er werd een fonds opgericht waarin werknemers 20% van hun loon in storten en het dubbele daarvan door het bedrijf. Daardoor werd een reserve van 60% van de totale loonsom opgebouwd. Maar tegen het einde van het jaar werd de situatie weer wat rustiger en wilden de werknemers hun geld teug zien. Het fonds werd daarom weer opgelost. In 1915/1916 zien we de oprichting van een vereniging voor kapitaalvorming voor werklieden. Naast deelname door de werklieden werd er door de directie een bedrag van 10.000 gulden voor dit fonds gereserveerd. In 1917 was er sprake van een Heemaf en Twentsch Centraal ziekenfonds, W. Willink was er vanaf 1919 voorzitter. Na de Eerste Wereldoorlog werd een ondersteuningsfonds opgericht. W. Willink was van alle fondsen die er ontstonden voorzitter. Dat waren de Afdelingskas, het Pensioenfonds voor Beambten, het Pensioenfonds voor Werklieden, het Spaarfonds voor Werklieden, het Spaarfonds voor Beambten en twee Ondersteuningsfondsen. Het ondersteuningsfonds werd in 1920 opgericht.

Nadat veel sociale voorzieningen centaal werden geregeld kende Heemaf ook nog andere regelingen. Daaronder waren oa geregeld de Pensioenfonds van beambten van Heemaf, het spaarfonds der vrouwelijke beambten van Heemaf en het pensioenfonds der vrouwelijke beambten van Heemaf. Daarnaast waren er:

  • Aanvullend ziekenfonds (verplicht)
  • Invaliditeitsregeling (verplicht)
  • Collectieve ziektekostenverzekering (verplicht)
  • Studiefonds
  • Onderlinge hulp (verplicht)

Vakopleidingen

Heemaf had al vanaf 1923 in navolging van Stork een fabrieksschool. Jongelui met een diploma in het technisch onderwijs konden een tweejarige opleiding volgen tot machinebankwerker, frezer, stempelmaker of elektricien. De metaalopleiding Bemetel stond in hoog aanzien en met de elektro-opleidingen VEV werd later samengewerkt met die van Hazemeyer. Oorspronkelijk konden leerlingen na hun opleiding zelf beslissen of zij een baan bij Heemaf wilden aanvaarden of elders een werkkring gingen zoeken.

Heemaf bedrijfsschool
Heemaf bedrijfsschool 1923 - 1930 (foto HCO Zwolle).

Schrijf reactie (0 Reacties)

Historische nieuwsflits

Reclame Smit Slikkerveer - Lieren voor SS Statendal (1965)

Ruurd de Vries stuurde mij deze mooie advertentie van Smit Slikkerveer uit 1965 over laad lieren gebruikt in schepen als de S.S. Statendal.

kraan

Schrijf reactie (0 Reacties)

Auto ongeluk Hofstede Crull (1909)

Hofstede Crull was een van de eersten in Nederland die zich vervoerde met auto's. Hij was ook nog een liefhebber van snelle sportauto's. In 1909 kreeg hij een auto ongeluk die in onderstaand artikel wordt beschreven. Hij kwam met de schrik vrij, de stuurstang bleef in de boom steken.

Automobielongeluk Hofstede Crull 1908

Hofstede Crull met 1 van zijn mooie raceauto's.
Een van de mooie snelle sportauto's waar Hofstede Crull zich in die tijd mee vervoerde,

Automobielongeluk Hofstede Crull 1908

Automobielongeluk Hofstede Crull 1908
Bron: Gorcumer Courant 26-03-1909

Schrijf reactie (0 Reacties)

HHG Video Box

Cloud tag

Laatste nieuws

Laatste reacties

Uitgelicht

Statistieken

Aantal bekeken pagina's
3691932

Wie is online

We hebben 120 gasten en geen leden online

Our website is protected by DMC Firewall!