TCS/Heemaf
Twentsch Centraal Station voor Stroomlevering / Heemaf (1916)
Rento Hofstede Crull
De oprichter van de Heemaf bij een machine van de General Electric Company tijdens de Wereldtentoonstelling in Chicago (1893).
Hazemeyer
Floris Hazemeyer, oprichter van Hazemeyer bij de fabriek aan de Tuindorpstraat in Hengelo (1914)
EMF Dordt
Werklui van Willem Smit & Co's Electromotorenfabriek in Dordrecht (1916)
Heemaf
Een Heemaf vrachtauto met daarop een Heemaf motor staat voor de nieuwe Heemaf fabriek (1900)
Heemaf
Grote machine hal 1919
Hazemeyer
Reyrolle hal (1922)
Systeem Coq Utrecht
Hidde Nijland, oprichter Coq Utrecht met de fabriek (1920)
Smit Slikkerveer
Draaistroomgenerator 16-11-1912
Heemaf
Wikkelarij 1922
Heemaf
Elektrische centrale Helpman Groningen 1914
Heemaf
Poseren tijdens eerste proefrit van locomotieven voor Java. In midden met vlinderdasje HEEMAF directeur Keus (1928)
Heemaf (Hofstede Crull & Willink)
2 transformatorzuilen op wagon van Staatsspoorwegen (1-9-1913)
Smit Transformatoren
Vervoer transformator door fa. Frederiks d.m.v. paardentractie (1913-1915)
Electromotorenfabriek (EMF) Dordt
Wikkelarij Ruckphen (1948)
Systeem Coq Utrecht
Lossen van een 10 kV (1922)

Laatste updates

Biografie Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull (1863-1938)

Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull, elektriciteitspionier, sportman en fabrikant

PortretHofstedeCrull-1917
Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull rond 1917. Bron: HHG

Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull (26-11-1863, Meppel - 08-09-1938 Doetinchem). Vader: Wolter Hendrik Crull (1828-1864). Moeder: Catharina Annette Kuiper (1831-1909). Echtgenote 1 Aleida Johanna Hendrika Dikkers (1865-1928). Echtgenote 2: Elisabeth Kühm. Kinderen: 4 dochters: Johanna (1895-1945), Catharina Annetta Jacoba (1897-1989), Woltera Hendrika (1900-1966 )  Aleida Johanna Hendrika (1902-1971)

Inleiding
Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull werd geboren in 1863. Na de lagere school in de stad Groningen en een weinig succesvol verlopen HBS tijd in diezelfde stad, werkte hij enkele jaren in een fabriek in Borne. Hij pakte daarna de studie weer op. Ditmaal aan de technische hogeschool in Hannover, waar hij elektrotechniek studeerde.

In 1891 ontwikkelde hij veel activiteit voor het Amerikaanse bedrijf Thomson Houston' op de grote elektriciteitstentoonstelling in Frankfürt am Main. Direct na die tentoonstelling volgde een periode van drie jaren praktisch werken in de fabrieken van Thomson Houston en General Electric in de Verenigde Staten. Hij bezocht daar ook de Wereldtentoonstelling in Chicago van 1893. 

Op 1 april 1894 begon hij in Borne een technisch bureau, dat zich aanvankelijk vooral toelegde op installatiewerk, op de handel in elektrotechnische materialen en op het stichten van openbare elektriciteitsbedrijven. In 1897 volgde zijn associatie met de werktuigbouwkundige ingenieur Willem Willink en stichtten zij samen de firma 'Hofstede Crull en Willink'.

Lees meer

Ton Bach - Machinist bij suikerfabriek WONJI in Ethiopië

Otto Bleker stuurde mij in juli 2018 twee fotoalbums van Ton Bach die korte tijd werkte als machinist bij de suikerfabriek Wonji in Ethiopië. Net na WO II gingen bedrijven als Stork, Werkspoor en Heemaf verder waar ze al vanaf 1900 mee begonnen waren; Het bouwen en inrichten van fabrieken over de hele wereld, zoals suikerfabriek WONJI in Ethiopië. Rondom de fabrieken ontstonden dorpjes waar de ingenieurs, monteurs, machinisten, technici en andere werklui zich tijdelijk vestigden totdat het project klaar was en dan vertrok men weer (vaak naar een ander land) voor de volgende klus, zoals ook Ton Bach. Na zijn schooltijd (1944) gaat Ton Bach werken bij NV Stoomvaartmaatschappij Nederland en werkt daar tot 1951 als machinist op het schip. Daarna gaat hij enkele jaren werken als machinist bij suikerfabriek Wonji in Ethiopië. De fotoalbums die hij ons naliet zijn uniek en geven een mooi beeld hoe het er tussen 1951 en 1955 aan toe ging. De hele Nederlandse industrie was bij dit project betrokken. Ton Bach heeft de meeste foto's voorzien van een korte beschrijving. Klik op de foto's om te vergroten.

Ton Bach (links) tijdens de installatie van een machine in suikerfabriek Wonji (1951). 

600 KW Stork tegendrukturbine met Heemaf generator geleverd aan suikerfabriek WONJI in opdracht van de H.V.A. in de proefstand van de Stork fabriek (1953). Bron: Geheugenvannederland.nl (Stork archief). 

Luchtfoto suikerfabriek WONJI in Ethiopië uit het album van Ton Bach.

Lees meer

Piet Kromwijk - monteur van Werkspoor RMO voor SF Metahara in Ethiopië (1968/1969)

Suikerfabriek Metahara was de derde suikerfabriek in Ethiopië die in opdracht van de H.V.A. Ethiopia (Handels Vereniging Amsterdam Ethiopia) werd opgericht na de tweede Wereldoorlog. De Handels Vereniging Amsterdam (HVA) was ooit een van de grootste koloniale ondernemingen ter wereld met in 1928 in totaal 36 bedrijven in Nederlands-Indië en 170.000 arbeiders in dienst. De economische crisis van de jaren dertig overleefde het bedrijf nog, de Japanse bezetting van Nederlands-Indië betekende het einde voor de onderneming in Indonesië. Nadat Soekarno de suikerfabrieken nationaliseerde zocht de HVA mogelijkheden in andere landen. In 1951 ging de H.V.A. aan de slag in Ethiopië met het cultiveren van een moerasgebied langs de Awash-river om zo het verbouwen van suikerbieten mogelijk te maken. In 1954 werd de eerste fabriek in Wonji geopend, In 1962 in het nabijgelegen Sjoa een tweede en in 1969 opende de derde fabriek in Metahara. Stork, Heemaf en Werkspoor waren de grote Nederlandse bedrijven uit die tijd die in opdracht van de HVA deze projecten mochten uitvoeren.

In 2018 bestond Stork 150 jaar en er waren diverse tentoonstellingen, lezingen en presentaties in Hengelo over o.a. de suikerfabrieken in Ethiopië. Eind 2018 stuurde Bets Kromwijk een aantal foto's en bouwtekeningen van suikerfabriek Metahara in Ethiopië. Haar man werkte vroeger enige tijd als monteur van Werkspoor RMO tijdens de bouw en inrichting van SF Metahara in Ethiopië. De foto's geven een mooi beeld van de bouw van de suikerfabriek in 1968/1969, maar ook het sociale leven in en rondom de fabriek. De foto's zijn deels ook gebruikt in lezingen die werden gegeven in Museum Hengelo. 

Links zien we Piet Kromwijk, rechts een collega.

Piet Kromwijk was 42 jaar in dienst als monteur bij Werkspoor RMO en werd regelmatig uitgezonden voor projecten in Nederland, maar ook naar Saoedi-Arabië en Ethiopië. Van september 1968 tot maart 1969 werkte hij als monteur bij suikerfabriek Metahara in Ethiopië. Collega's die daar werkten waren o.a. Willem van Essen, ? Pols en Ab Smink. 

Lees meer

Hendrik Buursink - 50 jaar Heemaf / Holec Projects

Wynand Buursink stuurde mij een aantal foto's van zijn vader die in totaal 50 jaar bij de Heemaf in Hengelo heeft gewerkt. Hij werkte van 1942 tot 1992 bij de Heemaf (later Holec Projects).

Hieronder in het kort zijn loopbaan bij de Heemaf en bij Holec.

Hendrik Buursink werd geboren in 1928.  Na 7 jaren lagere school (Leusveen school) begint hij op zijn 14e (14-9-1942) als loopjongen bij de Heemaf bij het Centrale Postbureau. Hij werkt daar 1 jaar. Daarna gaat hij naar de afdeling lichtdruk en vanaf 1952 werkt hij bij de afdeling prijscalculatie.

Henk Buursink

Hendrik Buursink als jongste medewerker bij de Heemaf (1942). Bron: Wynand Buursink.

Hendrik volgt verschillende interne cursussen in de avonduren.

  • 1942-1943 de Ambachtsschool
  • 1943-1948 de Handelsavondschool
  • 1943-1954 cursus Werktuigbouwkunde


1946 - De Heemaf ontvangt schoenzolen voor zijn medewerkers n het kader van een actie van directeur Keus die via bevriende relaties van General Electric uit de Verenigde Staten in het bezit kwam van schoenzolen voor zijn personeel. Na de oorlog was er gebrek aan alles, dus zelfs schoenzolen waren zeer welkom. De jongeman zittend aan de tafel is Hendrik Buursink. Bron: Historisch Centrum Overijssel te Zwolle. Meer info over deze foto.

In 1949 tot 1950 dient Hendrik Buursink als militair in Nederlands Indië en daarna komt hij weer terug bij zijn geliefde Heemaf en weer bij zijn oude afdeling (prijscalculatie). Tussen 1962 en 1967 is hij daar chef geworden. In 1972 zien we hem op de afdeling ADO, en vanaf 1978 op de afdeling OBI. In de jaren zestig van de vorige eeuw gaat de Heemaf op in de veel grotere HOLEC groep en uiteindelijk valt de Heemaf uit elkaar. De activiteiten worden dan elders in de HOLEC groep onder gebracht.

Lees meer

Suikerfabrieken in Ethiopië - samenwerking Stork en Heemaf (1954 -1969)

Het Amsterdamse bedrijf HVA (Handels Vereniging Amsterdam) was voor de Tweede Wereldoorlog een van de grootste agrarische bedrijven ter wereld. Ze beheerden in Ned. Indië plantages met fabrieken en hadden meer dan 150.000 personeelsleden in dienst. Echter in 1957 werden alle zaken door Soekarno zonder een reële vergoeding genationaliseerd. De HVA zocht andere mogelijkheden en vond die in Ethiopië. Daar werden drie grote suikerfabrieken gerealiseerd. Belangrijk was hierbij de goede relatie tussen ons koningshuis en keizer Haile Selassie, nazaat? van koning Salomon, bekend uit de bijbel. En de geschiedenis herhaalde zich.

Dat waren Wonji 1954, Sjoa (Shoa) 1962 en Metahara 1969. De HVA werd hiermee de grootste investeerder in Ethiopië. Voor de bouw moest alles worden ingevoerd, moerassen werden drooggelegd, ziektes bestreden, wegen en woningen gebouwd. In 1974 werd er 130.000 ton suiker geproduceerd en waren 30.000 gezinnen van de fabrieken afhankelijk. Wonji ligt 80 km ten zuidoosten van de hoofdstad Addis Abeba, Sjoa 110 km ten zuidoosten en Metahara ligt 130 ten oosten ervan.

Schakelbord Heemaf (Wonji).

In de Tubantia van 1-12-2017 j.l. stond een leuk artikel dat mooi aansluit bij het artikel over de suikerfabrieken in Ethiopië. Willy Ahlers stuurde mij dit artikel.

In 1951 kreeg de HVA toestemming van de Ethiopische regering om op de Wonji vlakte een suikerfabriek te bouwen. Belangrijk was de Awashrivier die er langs stroomde. Veel problemen moesten worden overwonnen.

Lees meer

Heemaf en de ontwikkeling van de telefonie in Nederland (1931-1977)

Heemaf begon rond 1931 in Nederland met de productie van telefoontoestellen en het zelf maken van onderdelen werd zeer ver doorgevoerd. Slechts 1 centraal asje van de kiesschijf werd in Zwitserland ingekocht en de rest werd bij de Heemaf gemaakt en in elkaar gezet. De telefoontoestellen waren gemaakt van bakeliet en onverslijtbaar.  

Alexander Graham Bell praat door zijn eerste prototype telefoon 1876

De ontwikkeling van de telefoon begon al veel eerder. Alhoewel anderen het idee van de telefoon ontwikkelden was het Alexander Graham Bell die op 14 februari 1876 patent vroeg op zijn uitvinding "verbetering van de telegrafie". Hij kreeg zijn patent op de telefoon op 7 maart 1876. Hij kreeg wel meer dan 500 processen aan zijn broek toen de belangrijkheid van de telefoon zichtbaar werd. Hij won ze allemaal. Het ontwikkelde apparaat werkte eerst niet goed. Pas op 10 maart 1876 lukte het hem zijn assistent Watson telefonisch op te roepen. "The Bell Telegraph Company" werd opgericht. Het zou een van de grootste telefoniebedrijven van de wereld worden.  

Thomas Alva Edison

Edison
Thomas Alva Edison verbeterde de telefoon door toepassing van een koolmicrofoon. De eerste telefoons werkten zonder centrale; er was allen één verbinding tussen twee telefoons.

Lees meer

Eenfase elektromotor van de VIJF uit Doetinchem (1925 - 2018)

Jan Keuper stuurde mij een e-mail over de bijzondere elektromotor van de VIJF uit Doetinchem die hij nog in zijn bezit had. Hij heeft deze motor in de jaren zestig van de vorige eeuw gekocht voor een houtdraaibank die hij gebruikte en de motor werkt nog steeds. De oerdegelijke motor is gemaakt tussen 1925 en 1930 en dit is het eerste exemplaar dat ik ben tegen gekomen afkomstig van elektromotoren fabriek de VIJF uit Doetinchem, opgericht door Hofstede Crull in 1920. De fabriek heeft slechts 14 jaar bestaan en werd in zijn korte bestaan geteisterd door overstromingen en diverse branden, wat uiteindelijk tot het faillissement leidde in 1934. De motor is geschonken aan het Holec Historisch Genootschap en is binnenkort te zien bij Techniek Museum het Heim in Hengelo.

 

Lees meer

De transformatorzuil (peperbus) van de Heemaf

Een transformatorzuil (ook wel trafozuil of peperbus) is feitelijk een transformatorhuisje in de vorm van een reclamezuil. Deze transformatorzuilen verschenen aan het begin van de twintigste eeuw bij de aanleg van elektriciteitsnetten in vele steden als Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Den Bosch en Delft.

Ernst Theodor Amandus Litfaß.De bedenker was een Duitser, Ernst Theodor Amandus Litfaß. In Duitsland (Berlijn) werden deze "Litfaßsäulen" al in 1854 gebruikt als aanplakzuil voor het laatste nieuws en reclame, maar ook om wildgroei met aanplakbiljetten tegen te gaan. De zuilen kregen later een extra functie als telefoonkabelverdeler of transformatorhuisje. In het jaar 1884 plaatste het Duitse bedrijf  "der Berliner Elektrizitätswerke AG"  het allereerste transformatorhuisje in een zuil. De buitenkant van de transformatorzuil werd verhuurt door het elektriciteitsbedrijf als aanplak ruimte voor affiches waarmee extra inkomsten werden gegenereerd. 


Compleet gemonteerde transformatorzuil op betonnen sokkel met uitsparingen voor kabelinvoer en afgenomen omhulsel. (1-12-1914), bron: Historisch Centrum Overijssel te Zwolle.

Lees meer

Heemaf (1969- 1998)

Heemaf na 1969

Kantoorgebouw Heemaf 1969Na het ontstaan van de grote Holec bleven de verschillende bedrijven eerst hun eigen activiteiten op hun eigen manier voortzetten. Maar door het samenvoegen ontstonden er overlappingen in de verschillende leveringsprogramma's. Een van de grootste voorbeelden waren de kleine normmotoren welke bij Heemaf en bij EMF werden geproduceerd. Maar er zijn meer voorbeelden.

Voor de normmotoren ontstonden ook op een ander vlak problemen. Buitenlandse bedrijven, o.a. in Oost-Europa konden de motoren veel goedkoper produceren, met het gevolg dat er binnen Holec een overproductie ontstond. De Holec producten waren wel van een betere kwaliteit, maar dat woog niet op tegen de meerprijs.

Grote Holec 1969 

EMF was als onderdeel van Smit Nijmegen in 1969 in het Holec-concern gekomen. Al in1970 werd EMF in Heemaf geïntegreerd, waar flexibeler en efficiënter kon worden gewerkt. Daarnaast werden meer machines gemaakt voor speciale doeleinden, zoals type Emcol, Statexyn en remmotoren.

In het begin van de zeventiger jaren nam de vraag naar motoren door minder investeringen in markt af. Eind 1976 werd in overleg met vakbonden en ondernemingsraden besloten de productie in Dordrecht over te hevelen naar Hengelo. De services en reparatieafdeling gingen ook nog deels naar Smit Slikkerveer.

Ir. Ver Loren van ThemaatHeemaf krijgt in 1977 als onderdeel van het nieuwe Holec onderdeel machines en systemen een nieuwe directie, twee, de heren Boom en Schreve komen van buiten Holec, de derde is de directeur van Smit Slikkerveer, de heer van Danzig. Daarmee verliest Heemaf de directe invloed in de organisatie. De laatste echte directeuren van Heemaf waren de heren Ver Loren van Themaat en Kiemeneij.

Voor Heemaf wordt 1977 een dramatisch jaar. Kijken we naar de productiemogelijkheden van Heemaf dan zien we het volgende:

  • Telefoontoestellen. Met de komst van de druktoetsen telefoons blijkt dat Heemaf ze niet voor een redelijke kostprijs kan produceren. Daarvoor zijn de te maken aantallen te klein. De fabricage van telefoon wordt dan ook gestaakt. De (telefoon)vestiging in Coevorden gaat ook dicht.
  • Grote machines. Deze worden niet meer in Hengelo, maar bij Smit Slikkerveer gebouwd.
  • Kleine machines: Zoals al gesteld verdwijnt deze activiteit. Wel is nog geprobeerd kleine machines voor de verkoop in consignatie te nemen maar ook dat werd geen succes.
  • Schakelborden: Deze activiteit gaat deels naar Hazemeyer en komt deels bij de montage-werkplaats van het installatiebureau.
  • Tractiemontage: Blijft een onderdeel van het installatiebureau, de uitvoering vindt plaats bij Talbot in Aken.
  • No breakinstallaties: Deze activiteit wordt in 1956 in samenwerking met de PTT ontwikkeld. In 1994 verhuist het van Heemaf naar Hazemeyer waar aan de Tuindorpstraat en volledige nieuwe fabriek wordt gebouwd. Door een snel toenemende vraag wordt er in Almelo in 2001 een tweede fabriek gebouwd. Maar na 11 september in de USA valt de vraag snel terug. Besloten werd het bedrijf in Hengelo te sluiten en alles in Almelo te concentreren. De naam Holec Power Protection werd in 1998 gewijzigd in Hitec Power Protection. In 1998 werd het gekocht door het Nederlandse bedrijf IMD, Industrial and Marine Diesels .

 No-break installatie ABN in 1968

Heemaf no-break installatie 1973

Heemaf model 1955-1970
De prachtige Heemaf telefoon verdwijnt vanaf 1977.

Al met al zien we een enorme achteruitgang van de eens zo groot en rijk Heemaf bedrijf. Er is een lichtpuntje met de oprichting van Holec Projects wordt een aantal activiteiten op het leveren van complete elektrische installaties voor het binnen- en buitenland een nieuwe winstgevende tak binnen het Holec concern samengevoegd. Het al eerder genoemde installatiebureau is een belangrijk onderdeel van Holec Projects. Helaas loopt het met het bedrijf slecht af. In 1997 is een naamsverandering nodig omdat de naam Holec niet langer gebruikt mag worden. De nieuwe naam wordt QtecQ. Op 10-08-1999 wordt het bedrijf failliet verklaard. Het faillissement is in 2010 nog steeds niet afgehandeld. 

Bezoek Joep van den Nieuwenhuyzen aan de O.R. in 1993
Bezoek Joep van der Nieuwenhuyzen aan de OR van Holec Projects op 5 april 1993. Vlnr. Schins vz, Schulte, Ahlers secr. Joep, v.d. Bos, Tom Jansen, Berfelo, Wargers, Hoekema, en Kroeze.
 

 

Wordt vervolgt.....

Schrijf reactie (0 Reacties)

De historie van Apparaten Fabriek Overijssel (A.F.O.) uit Hattem (1936-1991)

Logo Afo

De Apparaten Fabriek Overijssel (A.F.O.) werd in 1936 in Zwolle opgericht op initiatief van Ir. J. C. Keller, directeur van de Waterleiding Maatschappij "Overijssel"  NV te Zwolle. In een kleine ruimte aan de Walstraat 19 werd - met bescheiden kapitaal - in Zwolle begonnen onder de dagelijkse leiding van dhr. Duurkoop. In eerste instantie kwamen de opdrachten hoofdzakelijk van de Waterleiding Maatschappij. Het bedrijf groeide gestaag en in 1939 verhuisde AFO naar een groter pand aan de Veerallee in Zwolle . In 1940 werd het bedrijf omgezet in een NV. 

zwolle

Het eerste gebouw van AFO was in het pand aan de Walstraat 19 in Zwolle. 

De fabriek in oorlogstijd
Opdrachten van derden begonnen juist binnen te komen, maar konden slechts deels worden uitgevoerd omdat de oorlog uitbrak. Tijdens de oorlog werd AFO getransformeerd tot een verlengstuk van de Waterleiding Maatschappij om zo te voorkomen dat arbeiders naar Duitsland werden gestuurd voor de "Arbeitseinsatz". Gedurende de oorlog werden door de AFO verschillende electrotechnische producten ontwikkeld. Door gebrek aan grondstoffen moest men erg inventief zijn en maakte men met alle middelen producten waar de mensen in oorlogstijd behoefte aan hadden.

In eerste instantie hoofdzakelijk huishoudelijke artikelen zoals elektrische uurwerken, elektrische dekens en zelfs speelgoed (mecanodozen), maar ook werden er windmolens van auto-dynamo's gemaakt en accu's in jampotten met zelfgemaakte gelijkrichters om de opgewekte energie 's avonds te kunnen afnemen. Dit en nog veel meer producten werden ontwikkeld en bedacht door de inventieve ingenieurs van AFO, zoals de Joodse ingenieur dhr. Citroen. Of hij de oorlog overleeft heeft is niet bekend.

afo-productiehal

Bron: heemkundehattem.nl

24111941 provOverijsselscheEnzwolschecourant

Bron: Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant, 24-11-1941

Elmec-constructiedoosAFO1948 Elmec-constructiedoosAFO1948-2

Elmec-constructiedoosAFO1948--full

Deze meccanodozen (electro mechanische constructiedoos) door de AFO onder het merk Elmec gefabriceerd in 1948. Bron: HONG

In 1945 werd op het Rode Torenplein een oude bierbrouwerij aangekocht om dienst te doen als een montage fabriek waar de zelf geproduceerde onderdelen werden gemonteerd en de elektro spoelen werden gewikkeld voor o.a. orgelrelais.

eerstegebouwenAFO

01111943-aandelen 

Bron: Provinciale Overijselsche en Zwolsche Courant, 01-11-1943

AFOWikkelafdeling

Wikkelafdeling van de AFO, geheel links is dhr. Duuring.

Onderstaande 2 groepsfoto's ontving ik van Gerard van der Worp en dit zijn ook de enige groepsfoto's van AFO die ik tot nu toe gezien heb. De datering zal zijn tussen 1947 en 1960 schat ik.

GroepsfotoAFO1

 Montage afdeling AFO Hattem (1957/1959). Klik HIER voor de namen.

GroepsfotoAFO2

Wikkelafdeling AFO Hattem 1958/1959. Klik HIER voor de namen.

Hamer voorzitterAFO Hamer voorzitterAFO2

Gerrit Bredewout had nog de voorzittershamer van de personeelsvereniging van de AFO.


Wederopbouw

Na de oorlog was er een groot gebrek aan grondstoffen en brak er een moeilijke periode aan voor de fabriek. Door de schaarste ging men zich weer toeleggen op de fabricage van artikelen waar wel voldoende grondstof van te verkrijgen was. In 1948 werd het bedrijf door brand gedeeltelijk verwoest. In 1949 werd onder dezelfde naam een nieuwe fabriek in Hattem betrokken aan de Populierenlaan. Het pand aan de Veerallee was te klein geworden voor de 130 medewerkers.


OprichterJohanKellerIr. Johan Keller oprichter van een multinational 
Ir. Johan Keller was een interessante persoonlijkheid. Begin jaren vijftig was ir. Johan Keller directeur van de Waterleiding Maatschappij Overijssel (WMO). Daarnaast was hij hij ook lid van de commissie van Wederopbouw, die vond dat Nederland na de oorlog zo snel mogelijk uit zijn as moest herrijzen. Naast de AFO stond hij ook aan de basis van een ander bedrijf, WAVIN, een Nederlandse producent van kunststof leidingsystemen. WAVIN groeide uit tot een multinational met meer dan 6000 werknemers en is beursgenoteerd. Keller was vele jaren President-commissaris van de AFO.

AFO-productie

Geheel links dhr. Palm uit Hattemerbroek

AFO-montageafdeling

AFO-electronischregelpaneelGroei
De echte groei vond plaats vanaf 1951. In dat jaar werd een nieuwe directie aangesteld met een nieuwe strategie. Machines werden aangepast en vernieuwd en nieuwe ontwikkelingen en uitbreidingen werden ter hand genomen. De eerste contacten werden gelegd met Marine, Leger en Luchtmacht in binnen- en buitenland. Na een reorganisatie gepaard gaande met inkrimping van het personeel kwamen in 1954 de eerste marine opdrachten (motorstarters, deur en automatische noodomschakelaars) binnen.  Het bedrijf werd enorm gemoderniseerd en veel technici werden aangetrokken. In 1958 werd gestart met elektronica, de zogenaamde pulslogica, (digitale besturings- en beveiligingsschakelingen met magnetisch logische elementen de voorloper van PLC regeltechniek.

 AFO-samenstellenbedradingbundels

 Dhr. Gerrit Meiering

motorstroomrelais-1951-AFO

 Motorstroomrelais tekening uit 1951. Ik kreeg deze van Johan Hoekstra, oud medewerker van AFO. Klik om te vergroten.

AFO-bedieningspaneelfabriekstransportinstallatie AFO-beproevendrukknopkast-waterdichtheid

AFO-Tekenkamer

Tekenkamer AFO Hattem

montageafdeling afo4

Links: Montageafdeling AFO, 2de man van onderen gezien is Frank van Es. rechts: Maarten ten Erven achter de boormachine bij de AFO. bron: Heemkundehattem.nl 

25 jarig jubileum

In 1961 vielen de marine opdrachten sterk terug. In 1961 vierde men het 25 jarig jubileum. Er werkten toen 250 mensen. De commissarissen en directie bestond toen uit de volgende namen: 

Ir. J.C. Keller (President-Commissaris)
Ir. A.P. van der Meer
Dr. Ir. Z.ij van der Meer
A.A.F. M. Verbeek
R. R. Bolt (Directeur) 

Men had toen in 8 Europese landen agenten die de producten van AFO verkochten. In hetzelfde jaar werd de productieafdeling uitgebreid met een gebouw voor administratie, tekenkamer en proefafdeling wat direct tegenover het hoofdgebouw werd geplaatst.

AFO-buitenlandsevertegenwoordigers AFO-uitbreiding

GebouwAFO1936-1961

Het fabrieksgebouw van AFO in 1961 in Hattem.

AFO-controleschakelkast 

Dhr. Cor Roelofs 

AFO-bedrijfskantoor

AFO-toonkamer

 

afo5 afo6

Foto links, man rechts Herman Reekers, man links op beide foto's met baard is dhr. Rompas Bron: heemkundehattem.nl

VoetbalteamAFO

AFO had in die tijd natuurlijk ook een voetbalteam in de bedrijfscompetitie. Bron: heemkundehattem.nl 


Productportefolio 

In 1961 maakt AFO de volgende producten : 

Scheepsproducten:
AFO starters: Het scheepsprogramma had als belangrijkste product: motorstarters voor draaistroommotoren. Deze AFO-starters werden toegepast op alle moderne tankschepen van 16000 tot 48000 ton zoals op Shell tankers, passagiersschepen als de Holland-Amerikalijn, de Statendam en de Rotterdam, daarnaast op vrachtschepen, veerponten en baggerschepen.
Waterdichte drukknopkasten

Relais en schroefpatroonhouders

AFO-scheepsproducten

Industrieproducten:
AFO-eindschakelaars voor liftinstallaties
AFO-Hefmagneten voor papiermachines, rekenmachines of liftinstallaties, als aandrijving van de hulpschakelaar voor hoogspanningsinstallaties.
AFO-relais met toepassingen in elektriciteitscentrales, pluimveevoederinstallaties, in automaten voor sigaretten, operatieapparatuur voor ziekenhuizen enz.
AFO-weideafrasteringsapparaat.

industrieproducten1

 Industrie producten AFO.

Schrikdraad
Dit bord hebben we onlangs toegevoegd aan de collectie van het Holec archief in Hengelo.

AFO weideafrasteringsapparaat zoals je ze nog wel eens op Marktplaats tegen komt.

afo weideafrasteringsapparaat 08041967 friesekoerier

 

Bron: Friese Koerier, 08-04-1967

Marineproducten:
Motorstarter
Automatische noodomschakelaar
Schroefpatroonhouder
Deurschakelaar

AFO-industrieproducten2

Legerproducten
Hoofdlichtschakelaar
Stopachterlamp
12 polige steker

AFO-legerproducten AFO-legerproducten2

Onderdelen voor NATO legervoertuigen. In 1961 zitten de onderdelen in alle Nederlandse legervoertuigen.

Bedrijfsspionage
In 1962 wordt Hattem opgeschrikt door bedrijfsspionage bij AFO Hattem. Twee medewerkers werden aangehouden nadat ze constructietekeningen hadden gestolen en doorgespeeld aan een oud ingenieur die met onenigheid bij AFO was weggegaan. De rol van een agent van AFO in Duitsland was nog niet geheel duidelijk. De vertegenwoordiger in Duitsland had namelijk contact met deze ingenieur en wellicht werden tekeningen van apparaten en instrumenten in Duitsland verkocht. AFO leverde in die tijd veel aan leger en marine, die producten waren geheim en daarvoor was natuurlijk interesse.

In 1964 komt de uitspraak van de civiele procedure die AFO had aangespannen tegen de voormalig medewerker er wordt een schadevergoeding van 400.000 euro toegewezen aan de AFO, die enorme schade had geleden door het spionage schandaal. 

Overname door de Smit Nijmegen groep
In 1962 werd AFO overgenomen door Smit-Nijmegen groep die zijn positie aan het uitbreiden was. In 1966 volgde er een fusie met Smit-Olthof uit Ede, na een nieuwe reorganisatie bleven er nog 130 werknemers over. Smit Nijmegen werd in 1969 overgenomen door het nog grotere HOLEC concern. 

 

AFO Hattem in 1968 (Personeelsblad Post).

In 1966 stond Smit Transformatoren met een AFO stand in de R.A.I. te Amsterdam.met als motto: "automatisering aan boord van schepen "

11071962-lc

11-07-1962 Bron: Leeuwarder Courant

Aandeel AFO-small

Aandeel AFO: Bron: Archief Smit Transformatoren

Luchtfoto Afo Hattem (1960-1965)

Apparatenfabriek Afo Hattem (1971)
Bron: Holec Historisch Genootschap.
 

Folder AFO

 Folder Afo (1969)AfoEdeHattem

Folder AFO uit 1969, men is nog onderdeel van Smit Nijmegen.

Overname door HEEMAF
In 1971 nam Heemaf de fabricage van de pulslogica met 30 man personeel over. De verkoop ging wel naar Hengelo. Aanvankelijk werd gedacht dat de productie ook naar Hengelo zou gaan, maar er kwamen in Hattem nog in 1971 nieuwe productieruimten bij. In 1973 werd opnieuw uitgebreid.

Heemaf Afo

Ook Hazemeyer had in Hattem productie faciliteiten voor apparatenbouw. De besturingselektronica stond in die periode nog in de kinderschoenen. In 1974 gaf de directie opdracht tot een toekomststudie. Deze studie was aanleiding tot het oprichten van een zelfstandige productgroep. Heemaf/Afo-automation. In 1976 werd er een grote nieuwbouw gepleegd. Hier werden ook een aantal Heemaf mensen uit Hengelo te werk gesteld. 

img648

 

Het gebouw van de AFO met opschrift Hazemeyer. Bron: Gerard van der Worp

scannen0007-b

scannen0006-a

Bron: Holec Post 1971 (HHG)

Holec -> HCS Control Systems
In 1979 wordt de naam door Holec gewijzigd in HCS (Holec Control Systems) toen nog in Hattem maar er volgt later een verhuizing naar Apeldoorn.  Bij Holec Control Systems werden nieuwe ontwikkelingen gestart om met microcomputers omvangrijke automatiserings- systemen voor de industrie te realiseren.

Het is er erg onrustig. In 1988 wordt een directeur geschorst, maar voor er een kort geding plaatsvindt wordt de schorsing teruggedraaid. Het ging hierbij over een mogelijke overname van automatiseringsbedrijf Microlife voor 130 miljoen gulden. Joep van den Nieuwenhuyzen nam een groot belang in het noodlijdende beursfonds HCS.

HolecControlSystems

Holec Control Systems in Hattem. Bron: Heemkundehattem.nl

hcs-aand-cfIn de nacht van 30 op 31 juli 1991 besloot hij samen met de ABN Amro tot een financiële injectie in HCS. De volgende dag verkocht Joep 4,1 miljoen aandelen. De beurs vermoedde bij hem gebruik van voorkennis en deed aangifte en van den Nieuwenhuyzen werd vervolgd. De rechtbank veroordeelde hem tot 6 maand cel en 100.000 gulden boete, maar in hoger beroep werd de uitspraak vernietigd. Daarna volgde vrijspraak.

In 1992 ging HCS failliet, onderdelen van het bedrijf werden daarna door andere bedrijven voortgezet.


Begaclaim geeft het opIn 1991 volgde een tweede voorkenniszaak, de RDM affaire. In 2007 op 23 oktober werd van den Nieuwenhuyzen gearresteerd in Zwitserland voor mogelijke faillissementsfraude bij vier van zijn bedrijven. Zijn uitlevering volgde op 19 november. Op 4 december werd het voorarrest met twee maand verlengd en op 8 januari 2008 werd hij in afwachting van het onderzoek vrijgelaten. Wel moest hij een borg van 10 miljoen euro betalen en zijn paspoort inleveren.
De vijf jaar durende zaken had erg veel invloed op de beurskoers van Begemann, die daalde van 170 naar 30 gulden. Ook zijn naam ging van "bedrijvendokter" naar "financiële manipulator" Begemann en van den Nieuwenhuyzen stelden dat er 1,2 miljard schade was geleden en stelde de staat daarvoor aansprakelijk. Begemann bracht zijn belang onder in de beursfonds Begaclaim met 5,1 miljoen aandelen. Zou de schade-eis volledig uitbetaald worden dan krijgen aandeelhouders 200 gulden per aandeel. Tijdens de arrestatie van Van den Nieuwenhuyzen in 2008 werd de Begaclaim echter ingetrokken.
Op 4 april 2013 begon de strafzaak, hij werd schuldig bevonden aan omkoping, faillissementsfraude en meineed. Het OM eiste eind mei een celstraf van 5,5 jaar. In juli 2013 volgde de uitspraak: 2,5 jaar cel.
Wordt vervolgd. 

Herinneringen aan AFO Hattem: 

Als geboren Zwollenaar ben ik de naam AFO voor het eerst tegengekomen op de vuilstortplaats Westerveld in Zwolle. Hier waren de resten van de brand in 1948 gestort. Na schooltijd gingen wij er naar toe om bruikbare spullen te zoeken en kwamen thuis met o.a. "meccano"transformatoren al of niet gedeeltelijk verbrand.

Hiervan bezit ik er nog een en die is nog steeds in gebruik. Mijn tweede contact met de AFO, ondertussen verhuist naar Hattem, was in 1950 toen ik reageerde op een advertentie waar een electriciën werd gevraagd maar als leerling tekenaar werd aangenomen. Het begon met het reviseren van oude tekeningen, zo ben ik er langzamerhand ingegroeid en uiteindelijk aan heel wat apparatuur meegewerkt. Nieuwe ontwerpen werden in de instrumentmakerij gemaakt en getest, hoogspannings schakelaars gingen naar de Kema om te testen. Hierbij was ook tekenkamerpersoneel aanwezig.

Op de tekenkamer zaten ook enkele gereedschaptekenaars, de stempels en andere gereedschappen werden in eigen gereedschapmakerij gemaakt. Tekeningen moesten ook afgedrukt worden,dat gebeurde in die tijd nog heel primitief, nl. in een houten kist waarin een bak met ammonia,na het belichten op afdrukpapier de tekening in de kist,deksel dicht,na enkele minuten deksel open en in een wolk ammonia kon de afdruk er uit gehaald worden. Na verloop van enige jaren deed de electronica zijn intrede bij de AFO,hiervoor moesten er heel veel printplaten gemaakt worden. Deze werden aan de hand van schema's s'avonds thuis met zwart band geplakt en in de fabriek gebruikt om de printplaten te etsen. Dit ging weer gepaard met veel chemische stank.

Na de overname van de AFO door Smit-trafo mee verhuist naar Ede, na reorganisatie van Smit overgeplaatst naar COQ Utrecht. Na sluiting COQ nog een jaar of tien naar HOLEC Amersfoort waar ik na 40 jaar werken met de SUM ben gegaan. 40 jaar werken op 4 locaties aan schakelaars van 4 cm tot 4 meter hoog.

Johan Hoekstra. (05-03-2013)

Folder Afo

Een van de weinig overgebleven folders van Afo Apparatenfabriek 
Bron: Holec Historisch Genootschap.

1965 AFO

Oud medewerker Bud Grüwel stuurde mij eind 2013 een foto van zijn oude werkjas van de AFO uit de zestiger jaren die hij nu nog steeds gebruikt om te klussen. De jas is niet meer "spik en span", maar roept misschien nog herinneringen op bij oud collega's. 

 

Meer volgt....

Er is weinig informatie te vinden van Apparatenfabriek AFO te Hattem, mocht iemand nog fotomateriaal of andere informatie hebben hoor ik dit graag. U kunt informatie/foto's sturen naar email adres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. (Ik kan op dat email adres grote bestanden ontvangen.)

Bron: Foto's Holec Historisch Genootschap / 25 jaar AFO / Biografie Johan Keller, Wieiswieinoverijssel.nl Met dank aan Johan Hoekstra, oud medewerker van AFO Hattem, die mij boeken stuurde over de historie van deze fabriek + folders die nog bij dit artikel geplaatst worden.

AFO-logo

Schrijf reactie (1 Reacties)

Heemaf oude reclame in kranten door de jaren heen

Hieronder een slideshow van reclame en krantenknipsels van de Heemaf door de jaren heen. De Heemaf heeft vanaf haar ontstaan zeer veel geadverteerd in veel kranten en bladen. Mocht iemand nog iets tegenkomen graag inscannen en sturen naar: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. . Ik zorg er dan voor dat deze hierbij komt te staan en ga deze rubriek regelmatig bijwerken.

1110_heemaf_aanlegRoobrugrotterdam1913
1111_tekenaarsconstructeurs1915
1910_heemaf_reclame
1913_centrales
1913_dynamos
1913_heemaf_offerten
1913_heemaf_reparaties
1913_landbouwtentoonstelling
1914_heemafhuisaansluitkasten
1914_olieaanzetters
1914heemafsollicitatie22061914
1916_tekenaar
1916tekenaars
1917_0401heemafleerlingdraaiers
1917heemaf10011917
1918heemafelectromonteurs26071918
1919_heemafje
1919_nulspanningsbeveiliging
1919hoofdcontroller_1919_heemaf
1920_0909vertegenwoordigerheemaf
1920_1806nieuwebrielschecourant_heemaf
1920heemafadvert01091920
1920heemafvert28091920
1921_gereedschapsmakers
1921_glitteringglow
1921heemafvert13081921
1922_rijkstelegraaf
1922_soerabaya
1923_1302skamotoren
1923_protectie
1924DeWaalbode_31-12-1924_reclame_heemaf
1925_0308denieuwekoerier_heemafadvertentie
1925_heemafdejuisteoplossing
1925_ska
1925heemaf06081925_alkmaardercourant
1926_2601denieuwekoerier_heemaf
1926heemaf06021926_alkmaardercourant
1927_02-juli_woerdensweekblad_Heemaf
1927heemaf08051927_alkmaardercourant
1927heemaf10091927_alkmaardercourant
1927heemaf19031927_alkmaardercourant
1927heemaf28051927_alkmaardercourant
1928_29-dec_woerdensweekblad_Heemaf
1928_leipzigermesse
1928proefneming
1929-2309denieuwekoerier_heemafeindhoven
1930heemafcartoon
1930heemafreclame
1932_heemaf_ska
1935_pttreclame
1937heemaf
1938heemaf03031938_alkmaardercourant
1938heemaf06041938_alkmaardercourant
1938heemaf06071938_alkmaardercourant
1938heemaf08061938_alkmaardercourant
1938heemaf11051938_alkmaardercourant
1938heemaf12101938_alkmaardercourant
1938heemaf13041938_alkmaardercourant
1938heemaf14091938_alkmaardercourant
1938heemaf16031938_alkmaardercourant
1938heemaf20041938_alkmaardercourant
1938heemaf23031938_alkmaardercourant
1939heemaf
1940Heemaf SKA motoren tbv Staatsmijn Hendrik in BrunssumAdvertentie uit Geologie en Mijnbouw, mei 1940
DeWaalbode_01-07-1924_heemafadvertentie_metjongen
heemaf_kaasmarkt
heemaf_telefonie_reclame
heemaf_telefoon
Heemafreclame
heemafreclame_2
heemafreclame_licht
heemafreclame_stofzuigers
Reclame-molenaarRotgerink_uit_Saasveld_30_08_1931
Schemerlamp-reclamekaartHeemaf1918
stofzuiger_heemaf
start stop bwd fwd



Bron: Heemaf archief / diverse historische kranten.

Schrijf reactie (0 Reacties)

Heemaf - Sociale voorzieningen

Sociale voorzieningen

In de papieren komen we in 1911 een gratificatie tegen voor de vereniging Belangen personeel van f 403,33. Op basis van de winst was dit bedrag in 1912 opgelopen tot f 1442,05. In 1914, na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, konden veel materialen uit het buitenland niet meer afgeleverd worden. Het gevolg dat er voor de werknemers een dreigende situatie ontstond voldoende werk te behouden.
Er werd een fonds opgericht waarin werknemers 20% van hun loon in storten en het dubbele daarvan door het bedrijf. Daardoor werd een reserve van 60% van de totale loonsom opgebouwd. Maar tegen het einde van het jaar werd de situatie weer wat rustiger en wilden de werknemers hun geld teug zien. Het fonds werd daarom weer opgelost. In 1915/1916 zien we de oprichting van een vereniging voor kapitaalvorming voor werklieden. Naast deelname door de werklieden werd er door de directie een bedrag van 10.000 gulden voor dit fonds gereserveerd. In 1917 was er sprake van een Heemaf en Twentsch Centraal ziekenfonds, W. Willink was er vanaf 1919 voorzitter. Na de Eerste Wereldoorlog werd een ondersteuningsfonds opgericht. W. Willink was van alle fondsen die er ontstonden voorzitter. Dat waren de Afdelingskas, het Pensioenfonds voor Beambten, het Pensioenfonds voor Werklieden, het Spaarfonds voor Werklieden, het Spaarfonds voor Beambten en twee Ondersteuningsfondsen. Het ondersteuningsfonds werd in 1920 opgericht.

Nadat veel sociale voorzieningen centaal werden geregeld kende Heemaf ook nog andere regelingen. Daaronder waren oa geregeld de Pensioenfonds van beambten van Heemaf, het spaarfonds der vrouwelijke beambten van Heemaf en het pensioenfonds der vrouwelijke beambten van Heemaf. Daarnaast waren er:

  • Aanvullend ziekenfonds (verplicht)
  • Invaliditeitsregeling (verplicht)
  • Collectieve ziektekostenverzekering (verplicht)
  • Studiefonds
  • Onderlinge hulp (verplicht)

Vakopleidingen

Heemaf had al vanaf 1923 in navolging van Stork een fabrieksschool. Jongelui met een diploma in het technisch onderwijs konden een tweejarige opleiding volgen tot machinebankwerker, frezer, stempelmaker of elektricien. De metaalopleiding Bemetel stond in hoog aanzien en met de elektro-opleidingen VEV werd later samengewerkt met die van Hazemeyer. Oorspronkelijk konden leerlingen na hun opleiding zelf beslissen of zij een baan bij Heemaf wilden aanvaarden of elders een werkkring gingen zoeken.

Heemaf bedrijfsschool
Heemaf bedrijfsschool 1923 - 1930 (foto HCO Zwolle).

Schrijf reactie (0 Reacties)

Historische nieuwsflits

Heemaf - dhr. Nijhof afdeling MW1

Dhr. Nijhof stuurde een mooie foto van zijn vader die vroeger werkte bij de Heemaf, afdeling MW1. De foto zal uit de jaren zestig zijn schat ik zo.

{jcomments off}

Bron: Dhr. Nijhof

Schrijf reactie (0 Reacties)

Heemaf-meisjes uit de fabriek (1920)

Prachtige foto uit de twintiger jaren met de meisjes uit de Heemaf fabriek.

Heemaf meisjes in de fabriek (1920)
Bron: HCO Zwolle.

Schrijf reactie (0 Reacties)

HHG Video Box

Cloud tag

Laatste nieuws

Laatste reacties

Uitgelicht

Statistieken

Aantal bekeken pagina's
3839462

Wie is online

We hebben 62 gasten en geen leden online

DMC Firewall is a Joomla Security extension!